Matsi Hatzilazarou

Maria Loukia Hatzilazarou, Matsi genoemd, werd in januari 1914 in Thessaloniki geboren; haar vader, Kleon Hatzilazaros, was zakenman. Tijdens de Eerste Wereldoorlog woonde het gezin in Frankrijk en Italië, en vanaf 1919 vestigde het zich in Athene. In 1934, nadat de familie haar vermogen had verloren, stierven beide ouders binnen enkele maanden. Ze trouwde drie keer; haar derde man was van 1939 tot 1943 de surrealistische dichter Andreas Embirikos.

In juni 1944, tijdens de Duitse bezetting, bracht uitgeverij Ikaros haar eerste bundel uit onder de naam Matsi Andreou. In december 1945 vertrok ze met een beurs van het Frans Instituut op het schip Mataroa naar Parijs. Van 1946 tot 1954 woonde ze daar met de Catalaanse schilder Javier Vilató, een neef van Picasso; ze ontmoette Picasso zelf en begon in het Frans te schrijven.

In 1958 keerde ze terug naar Athene en werkte ze tot 1964 voor de Griekse Nationale Organisatie voor Toerisme; daarna ging ze terug naar Parijs. Vanaf 1973 woonde ze weer in Athene en werkte ze bij de afdeling public relations van de Commerciële Bank van Griekenland. In 1984 vertelde ze over haar leven en las ze gedichten voor in de film van Frida Liappa voor de ERT-reeks Γυναικεία πορτραίτα (Vrouwenportretten). Ze stierf op 16 juni 1987 in Athene.

Μάης, Ιούνης και Νοέμβρης (Mei, juni en november, 1944) opende een nieuwe reeks moderne Griekse poëzie bij Ikaros, waarin al snel ook Μπολιβάρ (Bolivar) van Nikos Engonopoulos verscheen. Het boek kwam uit toen krantencritici het surrealisme belachelijk maakten, en criticus Michail Rodas viel ook haar gedichten aan. Later vertelde ze dat ze deze gedichten bijna zonder te stoppen schreef en ze daarna steeds opnieuw inkortte en veranderde, tot er alleen iets piepkleins overbleef, ‘als de pit van een olijf’.

Haar talen moet je uit elkaar houden. In Parijs publiceerde ze twee boeken in het Frans bij de kleine uitgeverij van Guy Lévis Mano: Cinq fois (Vijf keer, 1949) en La Frange des mots (De franje van de woorden, 1954). Ook vertaalde ze Griekse volksliederen in het Frans in Chants populaires des Grecs (1951). In het Grieks schreef ze Κρυφοχώρι (Verborgen dorp, 1951), en haar Griekse gedichten werden gebundeld in Έρως μελαχρινός (Donkerharige Eros, 1979). 7 × 3 (1984) bevat teksten in het Grieks, Frans en Engels, en Το δίχως άλλο (Zonder mankeren, 1985) was haar laatste bundel.

Haar gedichten zijn kort, zinnelijk en vol verrassende beelden van het lichaam, de natuur en alledaagse dingen. Zelf noemde ze haar schrijven postsurrealistisch (μεταϋπερρεαλιστικό).

Lange tijd had Hatzilazarou weinig lezers, maar sinds haar dood is de belangstelling gegroeid. Ikaros houdt Ποιήματα 1944–1985 leverbaar; Christos Daniil publiceerde in 2012 een geïllustreerde biografie, en in 2013 verschenen haar brieven uit Parijs aan Embirikos (1946–1947). In 2022 wijdde het literaire tijdschrift Χάρτης (Chartis) een groot eerbetoon aan haar, waarin ook een theatervoorstelling op basis van haar gedichten werd besproken. Volgens journalist Stathis Tsangarousianos noemde Manos Hadjidakis haar werk ‘een vrouwelijke poëzie, één en al hartstocht’.

Probeer dit: lees de Griekse titel Μάης, Ιούνης και Νοέμβρης hardop, schrijf de formele vormen Μάιος, Ιούνιος en Νοέμβριος ernaast en noem dan een eigen datum, bijvoorbeeld «Γεννήθηκα στις 3 Μαΐου» (ik ben op 3 mei geboren).

• Ze zei dat ze drietalig was: door de verhuizingen van haar ouders leerde ze eerst Engels, dan Italiaans, en Grieks pas na de terugkeer naar Griekenland.
• Haar metafysische en filosofische gedachten kwamen volgens haar in het Frans, en vaak zocht ze tevergeefs naar het Griekse woord.
• Ze gaf de voorkeur aan het informele εσύ (jij) boven het beleefde εσείς (u), en noemde dat ‘een stap naar vriendschap’.
• Op het omslag van haar eerste boek stond een vierkleurige houtsnede van de schilders Diamantopoulou en Manousakis.