Leven
Maria Laina werd in 1947 in Patras geboren en studeerde rechten aan de Universiteit van Athene. Haar werkzame leven ontwikkelde zich rond literatuur en kunst: ze vertaalde essays en proza, redigeerde boeken, bereidde radio- en televisieprogramma’s voor en onderwees Grieks, poëzie en vertaling. Nieuwgrieks onderwijzen plaatste het praktische bewegen tussen talen naast haar eigen schrijven.
Haar eerste dichtbundel, Ενηλικίωση (Volwassenwording), verscheen in 1968. Er volgden onder meer Επέκεινα (Aan gene zijde, 1970), Σημεία στίξεως (Leestekens, 1979) en Δικό της (Van haar, 1985). Als medeoprichtster van de schrijversvereniging droeg ze met kritiek, vertalingen en bloemlezingen bij aan het Griekse literaire leven, naast poëzie en toneel. Ze vertaalde onder anderen T. S. Eliot en Ezra Pound.
Ρόδινος φόβος (Roze angst, 1992) ontving in 1993 de Staatsprijs voor Poëzie. Σε τόπο ξερό (Op een droge plek, 2015) verzamelde acht poëtische werken uit 1970–2012. Later publiceerde ze de novelle Τι όμορφη που είναι η ζωή (Wat is het leven mooi, 2020). De Grote Staatsprijs voor Letteren 2022, bekendgemaakt in 2023, erkende haar gehele bijdrage. Ze overleed in december 2023 in Athene.
Werk
In Laina’s poëzie draagt een klein beeld vaak een grote gevoelsbeweging. In Δ΄ Θριαμβικό (Vierde triomflied), uit Επέκεινα (Aan gene zijde, 1970), spreekt een stem een geliefde aan tegenover de mogelijkheid van de dood. Wind, lente en regen maken herinnering zintuiglijk. Herhaling en directe aanspreking verbinden het gedicht en geven het een herkenbare beweging zonder lang verklarend verhaal.
Haar boeken bewegen ook tussen literaire vormen. Μικτή τεχνική (Gemengde techniek, 2012) brengt beeldende-kunsttaal in een poëzietitel. Σε τόπο ξερό (Op een droge plek, 2015) maakt het mogelijk verschillende decennia gedichten samen te lezen. Het in 2013 opgevoerde toneelstuk Το δέντρο (De boom) toont mensen die dezelfde boom anders zien en benaderen. Laina verbond die blikken met menselijke tegenstellingen, onverwachte vriendschap en het absurde.
In haar Bookpress-interview uit 2013 legde ze uit dat een tekst voltooien betekende zijn ritme te vinden en hem het hare te laten vinden. Ze herinnerde zich een week zoeken naar een vierlettergrepig bijvoeglijk naamwoord met een bepaald accent. Die aandacht voor woordvorm verbindt klank, grammatica en betekenis in dezelfde schrijfhandeling.
Nalatenschap in het Griekenland van nu
Laina verbond Griekse poëzie met toneel, vertaling en taalonderwijs. Haar voorbeeld maakt zorgvuldige woordkeuze tot nuttige oefening. Schrijf na de bewerkte tekst ο κήπος είναι ήσυχος en vervang ήσυχος door αμίλητος. Tel de lettergrepen: drie en vier. Leg uit waarom ‘rustig’ een tuin rechtstreeks beschrijft, terwijl ‘sprakeloos’ hem een menselijke eigenschap geeft. Lees de zinnen en hoor het ritmeverschil. Kies daarna een eigen zelfstandig naamwoord en twee passende bijvoeglijke naamwoorden en verklaar de verandering. Het zijn eigen oefenzinnen geïnspireerd door haar schrijfverhaal. De taak oefent congruentie, lettergreepbewustzijn en het bespreken van letterlijke en figuurlijke betekenis in het Nieuwgrieks.
Wist je dat?
- Geboren in Patras in 1947; overleden in Athene in december 2023.
- Roze angst verscheen in 1992 en won in 1993 de Staatsprijs voor Poëzie.
- De verzamelbundel van 2015 beslaat gedichten uit 1970–2012.
- De Grote Staatsprijs voor Letteren 2022 werd in 2023 bekendgemaakt.
Belangrijkste werken
| Griekse titel | Titel | Jaar |
|---|---|---|
| Ενηλικίωση | Volwassenwording | 1968 |
| Επέκεινα | Aan gene zijde | 1970 |
| Ρόδινος φόβος | Roze angst | 1992 |
| Μικτή τεχνική | Gemengde techniek | 2012 |
| Σε τόπο ξερό. Ποιήματα 1970–2012 | Op een droge plek — verzamelde gedichten 1970–2012 | 2015 |
Een zin om te onthouden
Όταν έχω βρει το ρυθμό του κι αυτό τον δικό μου.
Otan echo vrei to rythmo tou ki afto ton diko mou.
Wanneer ik het ritme ervan heb gevonden en de tekst het mijne.
