Nikolaos Mantzaros

Mantzaros werd in oktober 1795 op Korfoe geboren als enige zoon van een aristocratische familie; zijn vader Iakovos was jurist. Zijn moeder Regina Turini, wier familie uit Zadar in Dalmatië kwam, gaf hem zijn eerste lessen in theorie en piano. Zijn vader hoopte dat hij geneeskunde zou studeren, maar de jongen leerde verder bij de beste leraren van het eiland. Net als zijn familie zag hij muziek nooit als beroep: tot het einde van zijn leven noemde hij zich κτηματίας (grondbezitter), en hij gaf les zonder honorarium aan te nemen.

Zijn eerste werken, drie concertaria’s en het komische stuk in één akte Don Crepuscolo, werden in 1815 op Korfoe gepresenteerd. Vanaf 1819 verbleef hij lange perioden in Italië, vooral in Napels, waar hij de ervaren componist Niccolò Zingarelli leerde kennen. In 1826 vestigde hij zich weer op Korfoe en later sloeg hij een aanbod af om een muziekschool in Napels te leiden. Toen Dionysios Solomos in 1828 naar Korfoe verhuisde, werden de twee goede vrienden. In april 1841 werd Mantzaros artistiek directeur voor het leven van de in 1840 opgerichte Filharmonische Vereniging van Korfoe, die een gratis muziekschool met concerten combineerde. De Ionische Eilanden, sinds 1815 onder Brits protectoraat, werden in 1864 bij Griekenland gevoegd. Hij stierf in 1872 op Korfoe.

De vroege werken van Mantzaros, geschreven tussen 1815 en 1827, namen de Italiaanse operastijl over; hun teksten waren Italiaans. Vanaf eind jaren 1820 begon hij Griekse poëzie te toonzetten, grotendeels van Solomos. Zijn eerste toonzetting van de Ύμνος εις την Ελευθερίαν, rond 1828–1830 geschreven voor vierstemmig mannenkoor, is degene waarvan het begin het volkslied werd. Hij keerde meermaals naar het gedicht terug. In 1844 bood hij koning Otto een nieuwe, rijkere versie aan in de hoop dat die het volkslied zou worden; ze werd niet aangenomen, maar hij kreeg het Zilveren Kruis van de Orde van de Verlosser. In 1861 maakte hij op verzoek van de minister van Militaire Zaken nog een versie in marsstijl.

Tekst en muziek hebben verschillende makers: Solomos schreef het gedicht in 1823, Mantzaros componeerde de muziek later. Na de vereniging van 1864 hoorde koning George I de hymne op Korfoe, en in 1865 werden de eerste twee strofen het officiële volkslied. Mantzaros schreef ook kerkmuziek, sinfonie voor piano en werken voor harmonieorkest. Vanaf de jaren 1840 legde hij zich steeds meer toe op contrapunt en schreef hij voor zijn leerlingen harmonieleerboeken zoals de Studio pratico dell’Armonia. Een proefschrift uit 2023 aan de Ionische Universiteit beschrijft hem als de eerste Griek die westerse muziektheorie systematisch onderwees.

Bij Griekse schoolvieringen, medailleceremonies en nationale feestdagen klinkt de melodie van Mantzaros, meestal zonder zijn naam. Op Korfoe is zijn nalatenschap bijzonder zichtbaar: de Filharmonische Vereniging van Korfoe geeft nog steeds muziekles en speelt in openbare processies, een ander korps heet ‘Mantzaros’, en in 2022 werden de filharmonische korpsen van het eiland opgenomen in de Griekse Nationale Inventaris van Immaterieel Cultureel Erfgoed. In 2025 wijdde de Academie van Athene een tentoonstelling aan hem. Probeer dit: luister naar een koorversie van het volkslied, dat in het Grieks van Solomos wordt gezongen, en lees ondertussen de eerste strofe, die begint met Σε γνωρίζω από την κόψη (Ik herken je aan de snede). Schrijf daarna twee zinnen met ο ένας… ο άλλος…, bijvoorbeeld Ο ένας έγραψε τους στίχους, ο άλλος τη μουσική (De een schreef de tekst, de ander de muziek).

• Dezelfde melodie is het volkslied van zowel Griekenland (sinds 1865) als Cyprus (sinds 1966).
• Mantzaros noemde zich grondbezitter, geen beroepsmusicus, en gaf les zonder honorarium.
• Zijn komische stuk in één akte Don Crepuscolo uit 1815 heeft een Italiaans libretto.
• Een handgeschreven sinfonia voor piano van hem is te zien in het Muziekmuseum van de Filharmonische Vereniging van Korfoe.