Nikos Panagiotopoulos

Nikos Panagiotopoulos urodził się w listopadzie 1941 roku w Mitylenie na wyspie Lesbos, w drobnomieszczańskiej rodzinie, i tam zobaczył pierwsze filmy. Studiował film w Atenach i uczył się zawodu jako asystent reżysera przy greckich i zagranicznych produkcjach, głównie komercyjnych filmach rozrywkowych; często wspominał terminowanie u kasowych reżyserów, takich jak Stelios Tatasopoulos. Ukształtował go jednak Paryż. Mieszkał tam od 1960 do 1973 roku, uczęszczał na kursy filmowe na Sorbonie i spędzał długie godziny we Francuskiej Cinémathèque, gdzie odkrywał klasykę kina na dużym ekranie. Jako studenci on i Theo Angelopoulos dzielili nawet mieszkanie.

Po powrocie do Aten w 1973 roku nakręcił kilka krótkometrażówek, a potem pierwszy film fabularny, Τα χρώματα της ίριδας (Kolory tęczówki, 1974). W ostatnich latach pracował w niezwykłym tempie, niemal film rocznie. Jego druga żona, kostiumografka Marianna Spanoudaki, projektowała kostiumy do jego produkcji. Pisał też: autobiograficzną książkę Από το καλάθι των αχρήστων (Z kosza na śmieci) i powieść Τίποτα (Nic).

Zmarł na zawał serca w styczniu 2016 roku, w wieku 74 lat. Jego siedemnasty film, Η κόρη του Ρέμπραντ (Córka Rembrandta), zszedł z ekranów zaledwie kilka dni wcześniej, a on miał już za sobą pierwszy tydzień zdjęć do kolejnego, Amor fati.

Panagiotopoulos nie chciał przywiązywać się do jednego stylu. Przechodził od surrealizmu do kina noir, melodramatu, musicalu i kina drogi, a w Beautiful People (2001) przerobił nawet Pogardę Godarda. Nie lubił realizmu ani moralizowania: «Δεν θέλω να καταγγείλω τίποτα» (Nie chcę niczego piętnować), powiedział gazecie Efimerida ton Syntakton. Pewien asystent nazwał kiedyś jego filmy „komediami tajemnicy”, a on mówił, że chętnie umieściłby całą swoją twórczość pod tym tytułem.

Jego najbardziej znany film, Οι τεμπέληδες της εύφορης κοιλάδας (Leniuchy z żyznej doliny, 1978), jest adaptacją powieści Alberta Cossery’ego, urodzonego w Egipcie pisarza piszącego po francusku. Bogaty ojciec i jego trzej synowie wycofują się do wiejskiej willi i oddają się snowi, a młoda służąca wykonuje całą pracę; tylko najmłodszy syn próbuje się wyrwać. Wielu widzów odczytało film jako alegorię dyktatury i chylącej się ku upadkowi klasy rządzącej. Mroczny i pełen symboli, odniósł mimo to sukces komercyjny i zdobył Złotego Lamparta w Locarno.

Późniejsze filmy trafiły do szerokiej publiczności: Ο εργένης (Kawaler, 1997) według powieści Vangelisa Raptopoulosa oraz Αυτή η νύχτα μένει (Ta noc zostaje, 1999), którego tytułowa piosenka Stamatisa Kraounakisa stała się ogromnym przebojem. Delivery (2004), wybrany do konkursu w Wenecji, towarzyszy młodemu dostawcy pizzy jadącemu skuterem przez ukryte zakątki Aten.

Panagiotopoulos pozostaje osobną postacią Nowego Kina Greckiego: z pokolenia Angelopoulosa, lecz zawsze na własnej drodze. Jego filmy wracają na retrospektywach; w 2022 roku na przykład stambulskie Muzeum Pera pokazało Leniuchy z żyznej doliny po grecku z napisami. Do zadania na poziomie B2 weź festiwalowe streszczenie Delivery i opowiedz jego początek po grecku słowami kolejności i ruchu: Πρώτα κατεβαίνει από το λεωφορείο (Najpierw wysiada z autobusu), Μετά κοιμάται στον σταθμό (Potem śpi na dworcu), Το επόμενο πρωί ψάχνει δουλειά (Następnego ranka szuka pracy). Potem dodaj, dokąd jedzie skuterem. To nasze własne zdania ćwiczeniowe, nie dialogi z filmu. Jeśli możesz obejrzeć krótką scenę z Leniuchów, użyj napisów i opisuj tylko to, co widzisz.

• Jako studenci w Paryżu on i Theo Angelopoulos dzielili mieszkanie, choć ich filmy poszły później zupełnie różnymi drogami.
• Leniuchy z żyznej doliny nakręcono w rezydencji w Kifisii, zielonym przedmieściu na północ od Aten.
• Lefteris Vogiatzis zdobył nagrodę dla najlepszego aktora na festiwalu w San Remo za Ονειρεύομαι τους φίλους μου (Śnię o moich przyjaciołach, 1993) według opowiadań Dimitrisa Nollasa.
• Deklarował się jako «υπέρ της ταπεινής τέχνης» (zwolennik skromnej sztuki) i mówił, że w tanim filmie jest się bardzo wolnym.