Evangelos Zappas

Zappas werd in 1800 geboren in Labovo, een Grieks dorp in Epirus bij Argyrokastro, in het huidige Zuid-Albanië. Als jongen van ongeveer dertien trad hij in dienst van de militie van Ali Pasja van Ioannina, en toen in 1821 de Revolutie uitbrak, vocht hij aan Griekse kant; als goede vriend van Markos Botsaris diende hij na diens dood in 1823 onder andere aanvoerders zoals Kitsos Tzavelas, en klom hij op tot de rang van majoor. Na de oorlog bleef hij niet in de nieuwe Griekse staat. In 1831 vestigde hij zich in Walachije, in het huidige Roemenië, waar veel Grieken woonden en handel dreven. Daar kocht en pachtte hij land, bewerkte het op grote schaal en werd een van de rijkste mannen van het land.

In de jaren 1850 richtte deze vermogende, kinderloze man zijn gedachten op Griekenland. In 1856 schreef hij koning Otto en bood aan een herleving van de antieke Olympische Spelen te betalen, en in 1859 werden met zijn geld de eerste «Ολύμπια» in Athene gehouden. Hij stierf op 19 juni 1865 in Broşteni in Roemenië. Zijn testament liet het grootste deel van zijn fortuin na aan de Griekse staat voor het olympische project en voor een gebouw om het te huisvesten; zijn neef Konstantinos Zappas, die de nalatenschap beheerde, zorgde voor de uitvoering. Volgens zijn wens werd zijn lichaam later herbegraven in zijn geboortedorp Labovo, terwijl zijn hoofd naar Athene werd gebracht en onder zijn standbeeld voor het Zappeion werd bijgezet, op de dag dat het gebouw in 1888 openging.

De verdienste van Zappas was dat hij het idee van moderne Olympische Spelen een concrete vorm gaf, een generatie vóór Pierre de Coubertin. Het idee zelf hing al in de lucht: de dichter Panagiotis Soutsos had in de jaren 1830 opgeroepen tot een herleving van de Spelen. Zappas leverde het geld en de koppigheid. De eerste Zappas-Spelen, in november 1859, vonden plaats op een plein in het centrum van Athene; het was een bescheiden evenement, met atletiekwedstrijden maar ook prijzen voor landbouw en industrie, want de Spelen moesten de vooruitgang van de jonge natie laten zien.

Na zijn dood betaalde zijn nalatenschap nog meer. Voor de Spelen van 1870 werd het antieke Panathenaïsch Stadion gedeeltelijk opgegraven en vrijgemaakt, en de wedstrijden werden daar voor een grote menigte gehouden; het was de eerste keer sinds de oudheid dat het stadion voor spelen werd gebruikt. De volledige herbouw in wit marmer kwam later, betaald door een andere weldoener, Georgios Averof, voor de Spelen van 1896. Het Zappeion zelf, ontworpen door de Deense architect Theophil Hansen, werd in 1874 begonnen en in 1888 ingewijd: een neoclassicistisch gebouw met een Korinthische zuilengang en een ronde binnenplaats, vaak omschreven als het eerste gebouw ter wereld dat voor de olympische gedachte werd opgericht. Toen in 1896 de moderne Spelen ontstonden, vond hier het schermen plaats.

Het Zappeion staat nog altijd in de Nationale Tuin, tussen het Parlement en het Panathenaïsch Stadion, en wordt gebruikt voor congressen, tentoonstellingen en officiële ceremonies. Daar ondertekende Griekenland op 28 mei 1979 zijn toetredingsverdrag tot de Europese Gemeenschap. De tuinen eromheen zijn een van de geliefdste wandelingen van Athene, en het café ernaast is een klassieke ontmoetingsplek. Het standbeeld van Zappas staat bij de ingang, en zijn naam valt telkens wanneer op Griekse scholen de geschiedenis van de Olympische Spelen wordt verteld. Een goed idee: wandel van Syntagma door de Nationale Tuin naar het Zappeion, sta even stil bij zijn standbeeld en loop dan door naar het marmeren stadion van 1896, het Καλλιμάρμαρο, op tien minuten lopen.

• De Zappas-Spelen van 1859 vonden zevenendertig jaar vóór de eerste internationale Olympische Spelen van 1896 plaats.
• Zijn hoofd ligt onder zijn standbeeld bij het Zappeion, terwijl zijn lichaam rust in zijn geboortedorp Labovo, in het huidige Albanië.
• Het marmeren Panathenaïsch Stadion werd niet door Zappas maar door Georgios Averof betaald; met het geld van Zappas was de antieke plek vrijgemaakt voor de Spelen van 1870.
• Het toetredingsverdrag van Griekenland tot de Europese Gemeenschap werd in 1979 in het Zappeion ondertekend.