Dimitri Mitropoulos

Mitropoulos werd in 1896 in Athene geboren in een diep religieus gezin; als jongen dacht hij er zelfs over monnik te worden, en het kloosterideaal van armoede en dienstbaarheid bleef hem zijn hele leven bij. Hij studeerde piano en compositie aan het Conservatorium van Athene, waar in mei 1919 zijn opera Soeur Béatrice, naar Maeterlinck, werd opgevoerd. In 1920 vertrok hij om te studeren in Brussel en daarna in Berlijn, waar hij werkte met de componist en pianist Ferruccio Busoni en assistent-dirigent was bij de Staatsopera van Berlijn.

Terug in Athene, halverwege de jaren twintig, werd hij dirigent van het conservatoriumorkest. Zijn internationale doorbraak kwam in 1930 in Berlijn: toen de solist van Prokofjevs Derde Pianoconcert afhaakte, speelde Mitropoulos de pianopartij en dirigeerde hij de Berliner Philharmoniker vanachter het klavier. Er volgden uitnodigingen in heel Europa en daarna in Amerika. In 1937 werd hij muziekdirecteur van het Minneapolis Symphony Orchestra, dat hij tot 1949 leidde, en in 1946 werd hij Amerikaans staatsburger. In 1949 stapte hij over naar de New York Philharmonic, eerst samen met Leopold Stokowski en daarna, van 1951 tot 1957, als enige muziekdirecteur; Leonard Bernstein, die hij als jongeman had aangemoedigd, volgde hem op. Vanaf 1954 dirigeerde hij ook regelmatig bij de Metropolitan Opera. Na hartaanvallen in 1952 en 1959 bleef hij werken, en op 2 november 1960 zakte hij in elkaar en stierf tijdens een repetitie van Mahlers Derde Symfonie in de Scala van Milaan.

Mitropoulos was een dirigent van buitengewone intensiteit. Hij dirigeerde met blote handen, zonder dirigeerstok, en zijn hele lichaam deed mee: musici en critici beschreven zijn gebaren als klauwend, trillend, bijna worstelend met de klank. Zijn geheugen was legendarisch. Hij leerde enorme en complexe partituren, symfonieën en hele opera's, uit het hoofd en leidde repetities zonder noten, waarbij hij het orkest uit het hoofd pagina- en maatnummers toeriep.

Zijn repertoire was even gedurfd als zijn stijl. In een tijd waarin het Amerikaanse publiek vooral de klassiekers wilde, streed hij voor de muziek van zijn eigen eeuw: Schönberg, Berg, Krenek, Prokofjev en vooral Mahler, wiens symfonieën toen zelden werden gespeeld en die hij hielp terugbrengen. Zijn concertante uitvoering van Bergs opera Wozzeck in New York in 1951 was een mijlpaal. Bij de Metropolitan Opera dirigeerde hij in 1958 de wereldpremière van Samuel Barbers Vanessa, en ook Verdi, Puccini en Strauss. Als jongeman had hij ook gecomponeerd, in een stijl beïnvloed door Griekse volksmuziek en door het modernisme, maar hij gaf het componeren op om zich aan het dirigeren te wijden. Buiten het podium leefde hij eenvoudig en gaf hij veel van wat hij verdiende weg. Voor veel musici van zijn tijd was hij een voorbeeld van kunst als roeping in plaats van carrière.

In Athene heeft het Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (het Megaron, de concertzaal van Athene) een zaal die naar hem is genoemd, de Αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος», waar het hele seizoen concerten worden gegeven, zodat je letterlijk naar een concert in zijn naam kunt gaan. Opnamen van Mitropoulos met de New York Philharmonic en de Metropolitan Opera worden nog steeds heruitgebracht en zijn online makkelijk te vinden. De Griekse radio en de concertverenigingen herdenken regelmatig zijn jubilea. Voor een leerder is de woordenschat van zijn loopbaan de woordenschat van elk Grieks concertprogramma: ο μαέστρος, η ορχήστρα, η συμφωνία, η πρόβα.

• In 1930 speelde hij de solopartij van Prokofjevs Derde Pianoconcert en dirigeerde hij tegelijk de Berliner Philharmoniker.
• Hij dirigeerde zonder dirigeerstok en heel vaak zonder partituur.
• Hij stierf op 2 november 1960 tijdens een repetitie van Mahlers Derde Symfonie in de Scala.
• Leonard Bernstein, die hij al vroeg had aangemoedigd, volgde hem op bij de New York Philharmonic.