Eleftherios Venizelos

Venizelos werd op 23 augustus 1864 geboren in Mournies, een dorp buiten Chania, toen Kreta nog een Ottomaanse provincie was. Hij studeerde rechten in Athene en keerde als advocaat en journalist terug naar Chania. In de autonome Kretenzische Staat die in 1898 werd opgericht, was hij minister van Justitie, kreeg hij ruzie met de heerser, prins George, en leidde hij in 1905 de gewapende opstand van Therisos, die de prins tot vertrek dwong en van Venizelos de belangrijkste man op het eiland maakte.

In 1909 pleegden Griekse officieren de staatsgreep van Goudi en nodigden ze de Kretenzische buitenstaander uit naar Athene. Hij kwam in 1910, won de verkiezingen en werd in oktober premier. Hervormingen volgden in hoog tempo: een herziene grondwet in 1911, arbeidswetten, een opnieuw opgebouwd leger en een nieuwe vloot. Daarna smeedde hij de Balkanbond, en in de Balkanoorlogen van 1912–13 verwierf Griekenland Thessaloniki, Ioannina, Macedonië, Epirus, Kreta en de eilanden van de oostelijke Egeïsche Zee, en groeide het van 2,7 naar 4,8 miljoen inwoners.

De Eerste Wereldoorlog bracht hem in conflict met koning Constantijn I, die op neutraliteit stond, terwijl Venizelos zich bij de Entente wilde aansluiten. Hij trad in 1915 twee keer af, vormde in 1916 een tegenregering in Thessaloniki en keerde in 1917 terug aan de macht nadat de koning gedwongen was te vertrekken. Dit Εθνικός Διχασμός (Nationaal Schisma) vergiftigde de politiek decennialang. Het Verdrag van Sèvres (1920) bracht Smyrna, maar hij verloor de verkiezingen van november 1920 en de veldtocht in Klein-Azië eindigde in de Catastrofe van 1922. Hij tekende in 1923 het Verdrag van Lausanne, regeerde opnieuw in 1928–32 en vluchtte na een mislukte staatsgreep van zijn aanhangers in 1935 naar Parijs, waar hij op 18 maart 1936 stierf.

De prestaties van Venizelos zijn verdragen, hervormingen en grenzen. De grondwet van 1911 moderniseerde de Griekse staat, en zijn eerste regering nam de eerste sociale wetgeving aan. De Balkanoorlogen, voorbereid door zijn diplomatie en het bondgenootschap met Servië, Bulgarije en Montenegro, zijn de reden dat Thessaloniki, Kreta en Ioannina vandaag Grieks zijn.

Het Verdrag van Sèvres, getekend in augustus 1920, was het hoogtepunt van de Μεγάλη Ιδέα (Grote Idee), de droom van een Griekenland dat alle Grieken van het Oosten zou omvatten: het gaf Griekenland Oost-Thracië en het gebied van Smyrna, «het Griekenland van twee continenten en vijf zeeën». Binnen drie jaar was het dood. Zijn blijvendste werk was het tegendeel van Sèvres: het Verdrag van Lausanne van juli 1923, dat de Grieks-Turkse grens op de Evros vastlegde en, met de in januari 1923 overeengekomen bevolkingsuitwisseling, zo’n 1,2 miljoen orthodoxe christenen van Turkije naar Griekenland bracht en ongeveer 400.000 moslims de andere kant op. De vestiging van de vluchtelingen in nieuwe wijken rond Athene, Piraeus en Thessaloniki veranderde de Griekse samenleving, haar muziek en haar keuken.

Zijn regering van 1928–32 bouwde wegen en scholen, legde de moerassen van Macedonië droog en sloot in 1930 een vriendschapsverdrag met het Turkije van Kemal Atatürk, waarmee een eeuw van oorlog tussen beide naties werd afgesloten; in 1934 droeg Venizelos Atatürk voor voor de Nobelprijs voor de Vrede. Hij was een briljant parlementair spreker en onderhandelaar, die de staatslieden van Parijs en Londen in vloeiend Frans en Engels wist te bekoren; Lloyd George noemde hem de grootste staatsman die Griekenland sinds Perikles had voortgebracht.

Wie naar Griekenland reist, landt meestal op de internationale luchthaven van Athene «Eleftherios Venizelos», geopend in 2001, en de hoofdlaan van het centrum van Athene, Panepistimiou, heet officieel Ελευθερίου Βενιζέλου, net als een straat in bijna elke Griekse stad. Zijn huis in de wijk Chalepa in Chania is een museum, beheerd door de Nationale Onderzoeksstichting die zijn naam draagt, en het Venizelosmuseum in het Eleftheriaspark in Athene bewaart het huis waar hij woonde; zijn graf ligt samen met dat van zijn zoon Sophoklis op de heuvel Profitis Ilias op Akrotiri boven Chania, met uitzicht over de baai. Griekse geschiedenisboeken op school wijden een eigen hoofdstuk aan zijn jaren, en de woorden βενιζελικός en αντιβενιζελικός, venizelist en antivenizelist, beschrijven nog altijd de politieke traditie van een familie. De B1-luisteroefening van de site over een geschiedenisles is een goede gelegenheid om deze gebeurtenissen in het Grieks verteld te horen.

• Hij werd geboren als Ottomaans onderdaan en woonde pas op zijn vijfenveertigste in Athene; binnen enkele maanden na zijn aankomst was hij premier.
• Hij overleefde twee aanslagen: op het Gare de Lyon in Parijs in augustus 1920, enkele dagen na de ondertekening van het Verdrag van Sèvres, en op de weg naar Kifisia in juni 1933, toen zijn vrouw Helena gewond raakte.
• In 1934 droeg hij Mustafa Kemal Atatürk, de man die het Griekse leger in 1922 had verslagen, voor voor de Nobelprijs voor de Vrede.
• Na zijn dood in Parijs werd zijn lichaam per schip rechtstreeks naar Kreta gebracht, met Athene overgeslagen, om botsingen tussen aanhangers en tegenstanders te voorkomen.