Dimitris Mitropulos

Mitropulos urodził się w Atenach w 1896 roku w głęboko religijnej rodzinie; jako chłopiec myślał nawet o tym, by zostać mnichem, a monastyczny ideał ubóstwa i służby towarzyszył mu przez całe życie. Studiował fortepian i kompozycję w Konserwatorium Ateńskim, gdzie w maju 1919 roku wystawiono jego operę Soeur Béatrice według Maeterlincka. W 1920 roku wyjechał na studia do Brukseli, a potem do Berlina, gdzie współpracował z kompozytorem i pianistą Ferrucciem Busonim i był asystentem dyrygenta w Berlińskiej Operze Państwowej.

Po powrocie do Aten w połowie lat dwudziestych został dyrygentem orkiestry konserwatorium. Międzynarodowy przełom nastąpił w Berlinie w 1930 roku: gdy solista III Koncertu fortepianowego Prokofiewa zrezygnował, Mitropulos zagrał partię fortepianu i jednocześnie dyrygował Filharmonikami Berlińskimi od klawiatury. Posypały się zaproszenia z całej Europy, a potem z Ameryki. W 1937 roku został dyrektorem muzycznym Minneapolis Symphony Orchestra, którą kierował do 1949 roku, a w 1946 roku otrzymał obywatelstwo amerykańskie. W 1949 roku przeszedł do Filharmonii Nowojorskiej, najpierw dzieląc stanowisko z Leopoldem Stokowskim, a potem, w latach 1951–1957, jako jedyny dyrektor muzyczny; jego następcą został Leonard Bernstein, którego wspierał, gdy ten był młody. Od 1954 roku dyrygował też regularnie w Metropolitan Opera. Po zawałach w 1952 i 1959 roku nadal pracował, a 2 listopada 1960 roku zasłabł i zmarł podczas próby III Symfonii Mahlera w mediolańskiej La Scali.

Mitropulos był dyrygentem o niezwykłej intensywności. Dyrygował gołymi rękami, bez batuty, a uczestniczyło w tym całe jego ciało: muzycy i krytycy opisywali jego gesty jako drapiące, drżące, niemal jak zmaganie się z dźwiękiem. Jego pamięć była legendarna. Uczył się na pamięć ogromnych i skomplikowanych partytur, symfonii i całych oper, i prowadził próby bez nut, podając orkiestrze z pamięci numery stron i taktów.

Jego repertuar był równie śmiały jak jego styl. W czasach, gdy amerykańska publiczność chciała głównie klasyki, walczył o muzykę własnego stulecia: Schönberga, Berga, Křenka, Prokofiewa, a przede wszystkim Mahlera, którego symfonie grano wtedy rzadko i którym pomógł wrócić na estrady. Jego koncertowe wykonanie opery Berga Wozzeck w Nowym Jorku w 1951 roku było kamieniem milowym. W Metropolitan Opera poprowadził w 1958 roku prapremierę Vanessy Samuela Barbera, a także Verdiego, Pucciniego i Straussa. Jako młody człowiek również komponował, w stylu inspirowanym grecką muzyką ludową i modernizmem, lecz porzucił kompozycję, by poświęcić się dyrygowaniu. Poza estradą żył skromnie i rozdawał znaczną część tego, co zarabiał. Dla wielu muzyków swojej epoki był przykładem sztuki jako powołania, a nie kariery.

W Atenach Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (ateńska sala koncertowa Megaron) ma salę jego imienia, Αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος», w której przez cały sezon odbywają się koncerty, więc można dosłownie pójść na koncert jego imienia. Nagrania Mitropulosa z Filharmonią Nowojorską i Metropolitan Opera wciąż są wznawiane i łatwo je znaleźć w internecie. Greckie radio i towarzystwa koncertowe regularnie upamiętniają jego rocznice. Dla uczącego się słownictwo jego kariery to słownictwo każdego greckiego programu koncertowego: ο μαέστρος, η ορχήστρα, η συμφωνία, η πρόβα.

• W 1930 roku zagrał partię solową III Koncertu fortepianowego Prokofiewa i jednocześnie dyrygował Filharmonikami Berlińskimi.
• Dyrygował bez batuty i bardzo często bez partytury.
• Zmarł 2 listopada 1960 roku podczas próby III Symfonii Mahlera w La Scali.
• Leonard Bernstein, którego wcześnie wspierał, został jego następcą w Filharmonii Nowojorskiej.