Δημήτρης Μητρόπουλος

Ο Μητρόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1896 σε μια βαθιά θρησκευόμενη οικογένεια· παιδί ακόμη, σκέφτηκε μάλιστα να γίνει μοναχός, και το μοναστικό ιδεώδες της φτώχειας και της προσφοράς τον συνόδευσε σε όλη του τη ζωή. Σπούδασε πιάνο και σύνθεση στο Ωδείο Αθηνών, όπου τον Μάιο του 1919 παρουσιάστηκε η όπερά του Soeur Béatrice, βασισμένη στον Μαίτερλινκ. Το 1920 έφυγε για σπουδές στις Βρυξέλλες και έπειτα στο Βερολίνο, όπου εργάστηκε με τον συνθέτη και πιανίστα Φερούτσιο Μπουζόνι και ήταν βοηθός μαέστρου στην Κρατική Όπερα του Βερολίνου.

Πίσω στην Αθήνα στα μέσα της δεκαετίας του 1920, ανέλαβε την ορχήστρα του Ωδείου. Η διεθνής του καθιέρωση ήρθε στο Βερολίνο το 1930: όταν ο σολίστ του Τρίτου Κοντσέρτου για πιάνο του Προκόφιεφ αποσύρθηκε, ο Μητρόπουλος έπαιξε το μέρος του πιάνου και διηύθυνε τη Φιλαρμονική του Βερολίνου από το πληκτρολόγιο. Ακολούθησαν προσκλήσεις σε όλη την Ευρώπη και έπειτα στην Αμερική. Το 1937 έγινε μουσικός διευθυντής της Συμφωνικής Ορχήστρας της Μινεάπολης, την οποία διηύθυνε ως το 1949, και το 1946 έγινε Αμερικανός πολίτης. Το 1949 πέρασε στη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης, μοιραζόμενος αρχικά τη θέση με τον Λεοπόλντ Στοκόφσκι και έπειτα, από το 1951 ως το 1957, ως μοναδικός μουσικός διευθυντής· τον διαδέχτηκε ο Λέοναρντ Μπέρνσταϊν, τον οποίο είχε ενθαρρύνει όταν ήταν νέος. Από το 1954 διηύθυνε επίσης τακτικά στη Μετροπόλιταν Όπερα. Μετά από εμφράγματα το 1952 και το 1959 συνέχισε να εργάζεται, και στις 2 Νοεμβρίου 1960 κατέρρευσε και πέθανε κατά τη διάρκεια πρόβας της Τρίτης Συμφωνίας του Μάλερ στη Σκάλα του Μιλάνου.

Ο Μητρόπουλος ήταν μαέστρος εξαιρετικής έντασης. Διηύθυνε με γυμνά χέρια, χωρίς μπαγκέτα, και συμμετείχε όλο του το σώμα: μουσικοί και κριτικοί περιέγραφαν τις κινήσεις του σαν να γρατζουνούσε, να έτρεμε, σχεδόν να πάλευε με τον ήχο. Η μνήμη του ήταν θρυλική. Μάθαινε απέξω τεράστιες και σύνθετες παρτιτούρες, συμφωνίες και ολόκληρες όπερες, και έκανε πρόβες χωρίς νότες, φωνάζοντας στην ορχήστρα από μνήμης αριθμούς σελίδων και μέτρων.

Το ρεπερτόριό του ήταν τόσο τολμηρό όσο και το ύφος του. Σε μια εποχή που το αμερικανικό κοινό ήθελε κυρίως τους κλασικούς, αγωνίστηκε για τη μουσική του δικού του αιώνα: Σένμπεργκ, Μπεργκ, Κρένεκ, Προκόφιεφ, και πάνω απ' όλα Μάλερ, του οποίου οι συμφωνίες παίζονταν τότε σπάνια και τις οποίες βοήθησε να επανέλθουν. Η συναυλιακή του εκτέλεση της όπερας Βότσεκ του Μπεργκ στη Νέα Υόρκη το 1951 ήταν σταθμός. Στη Μετροπόλιταν Όπερα διηύθυνε την παγκόσμια πρεμιέρα της Βανέσας του Σάμιουελ Μπάρμπερ το 1958, καθώς και Βέρντι, Πουτσίνι και Στράους. Νέος είχε επίσης συνθέσει, σε ύφος επηρεασμένο από την ελληνική δημοτική μουσική και από τον μοντερνισμό, όμως εγκατέλειψε τη σύνθεση για να αφοσιωθεί στη διεύθυνση ορχήστρας. Μακριά από το πόντιουμ ζούσε λιτά και χάριζε μεγάλο μέρος όσων κέρδιζε. Για πολλούς μουσικούς της εποχής του ήταν παράδειγμα της τέχνης ως κλήσης και όχι ως καριέρας.

Στην Αθήνα το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών έχει μια αίθουσα που φέρει το όνομά του, την Αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος», όπου δίνονται συναυλίες σε όλη τη διάρκεια της σεζόν, ώστε μπορείτε κυριολεκτικά να πάτε σε συναυλία στο όνομά του. Ηχογραφήσεις του Μητρόπουλου με τη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης και τη Μετροπόλιταν Όπερα επανεκδίδονται ακόμη και βρίσκονται εύκολα στο διαδίκτυο. Το ελληνικό ραδιόφωνο και οι μουσικοί σύλλογοι τιμούν τακτικά τις επετείους του. Για έναν μαθητή, το λεξιλόγιο της καριέρας του είναι το λεξιλόγιο κάθε ελληνικού προγράμματος συναυλίας: ο μαέστρος, η ορχήστρα, η συμφωνία, η πρόβα.

• Το 1930 έπαιξε το σόλο μέρος του Τρίτου Κοντσέρτου για πιάνο του Προκόφιεφ και ταυτόχρονα διηύθυνε τη Φιλαρμονική του Βερολίνου.
• Διηύθυνε χωρίς μπαγκέτα και, πολύ συχνά, χωρίς παρτιτούρα.
• Πέθανε στις 2 Νοεμβρίου 1960 κατά τη διάρκεια πρόβας της Τρίτης Συμφωνίας του Μάλερ στη Σκάλα.
• Ο Λέοναρντ Μπέρνσταϊν, τον οποίο είχε ενθαρρύνει από νωρίς, τον διαδέχτηκε στη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης.