Katerina Gogou

Katerina Gogou werd op 1 juni 1940 in Athene geboren. Vanaf haar vijfde stond ze op het toneel, een ‘wonderkind’ in kindervoorstellingen, en ze studeerde toneel bij Takis Mouzenidis en dans aan de school van Koula Pratsika. In 1952 maakte ze haar filmdebuut in Ο άλλος (De ander), en in de jaren 1960 speelde ze levendige bijrollen in de komedies van Finos Film, waaronder Το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο (De rietstok kwam uit het paradijs, 1959) en Δράκουλας και Σία (Dracula en co., 1960). Veel Grieken kennen haar gezicht nog uit deze films zonder haar naam te kennen.

Na de val van de dictatuur in 1974 keerde ze de commerciële film de rug toe en kwam ze dicht bij de buitenparlementaire linkerzijde en het anarchistische milieu. Ze speelde in de nieuwe, serieuze Griekse film: in Το βαρύ πεπόνι (De zware meloen, 1977), geregisseerd door Pavlos Tasios, toen haar man, waarvoor ze de prijs voor beste actrice kreeg op het filmfestival van Thessaloniki; in 1922 (1978) van Nikos Koundouros; in Παραγγελιά! (1980) en in Όστρια (1984). Ze had een dochter, Myrto, tot wie ze gedichten richtte. Vanaf 1978 publiceerde ze poëzie en las die in het openbaar voor, met een schorre, onvergetelijke stem. Haar laatste jaren waren zwaar, getekend door verslaving en ziekte. Ze stierf op 3 oktober 1993 in Exarchia, drieënvijftig jaar oud.

Τρία κλικ αριστερά (Drie klikken links, 1978) was een schok. Er was niets elegants aan: het waren korte, woedende, prozaïsche gedichten in de taal van de straat, met slang en vloeken, over armoede, gevangenissen, drugs, politiegeweld, vrouwenlichamen en de eenzaamheid van de grote stad. Het boek werd veel gelezen en door de Amerikaanse dichter Jack Hirschman in het Engels vertaald als Three Clicks Left, in 1983 uitgegeven in de Verenigde Staten.

Ze ging verder met Ιδιώνυμο (1980), waarvan de titel herinnert aan de beruchte wet van 1929 tegen ‘subversieve’ ideeën, Το ξύλινο παλτό (De houten jas, 1982), een beeld voor de doodskist, Απόντες (De afwezigen, 1986), Ο μήνας των παγωμένων σταφυλιών (De maand van de bevroren druiven, 1988) en Νόστος (Nostos, 1990); Με λένε Οδύσσεια (Ik heet Odyssee) verscheen postuum in 2002. Haar Athene is niet de stad van de Akropolis, maar die van de wijken, de goedkope flats, de oproerpolitie en de nacht. De kritiek behandelde haar lang als een randfiguur; tegenwoordig wordt ze gelezen als een van de origineelste stemmen van de poëzie van de jaren 1970 en 1980, een getuige van de generatie die na de opstand van de Polytechnische School kwam.

Gogou is een cultdichteres. Haar boeken worden steeds herdrukt, haar regels staan op de muren van Exarchia en worden geciteerd op spandoeken bij demonstraties, en haar gedichten zijn op muziek gezet en in films gebruikt, waardoor nieuwe generaties haar leerden kennen. Haar oude Finos-komedies worden nog altijd op de Griekse televisie uitgezonden, zodat veel kijkers de actrice eerder leren kennen dan de dichteres. Voor een leerling is een kort gedicht uit Τρία κλικ αριστερά lezen tijdens een wandeling door de straten van Exarchia een les in een Grieks dat geen lesboek onderwijst.

• Ze stond als kind van vijf op het toneel en speelde vanaf haar twaalfde in films.
• Τρία κλικ αριστερά werd door Jack Hirschman in het Engels vertaald en in 1983 in de Verenigde Staten uitgegeven.
• Haar bundel Ιδιώνυμο draagt de naam van de wet van 1929 waarmee communisten en dissidenten werden vervolgd.
• Ze won de prijs voor beste actrice op het filmfestival van Thessaloniki voor Το βαρύ πεπόνι (1977), een jaar voor haar eerste dichtbundel.