Konstantinos Chatzopoulos

Chatzopoulos werd in 1868 geboren in Agrinio, in Etolië-Akarnanië in West-Griekenland. Zijn vader was een koopman van bescheiden middelen, maar hij werd opgevoed door de ouders van zijn moeder, een rijke grootgrondbezittersfamilie uit Agrinio, en de meren, vlakten en oude torens van die streek keren steeds weer terug in zijn boeken. Hij ging naar school in Mesolongi, waar de jonge Kostis Palamas hem opmerkte, en studeerde rechten in Athene. Als advocaat werkte hij slechts twee jaar in Agrinio: een erfenis van land stelde hem in staat voor de literatuur te leven, en hij vestigde zich in Athene. Als kampioen van de spreektaal redigeerde hij van 1898 tot 1899 het tijdschrift Τέχνη (Kunst), kortstondig maar belangrijk, dat Griekse lezers kennis liet maken met eigentijdse Europese literatuur.

In 1900 vertrok hij naar Duitsland, studeerde in München, Dresden en Leipzig en trouwde met een Finse studente, Sanny Häggman. Na enkele jaren terug in Athene woonde hij van 1905 tot 1914 in München en Berlijn. Daar werd hij een overtuigd socialist (1907) en betoogde hij dat de taalkwestie en de sociale kwestie één en dezelfde strijd waren, omdat de katharevousa de macht in handen van enkele geleerden hield. Hij maakte de eerste Griekse vertaling van het Communistisch Manifest, in 1908 gepubliceerd in een krant in Volos, en vertaalde Goethe, Ibsen en Hofmannsthal in het demotisch. Zijn werk ondertekende hij vaak met het pseudoniem Petros Vasilikos.

Hij keerde terug naar Athene toen in 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbrak. In 1920 stierf hij op weg naar Italië aan boord van het stoomschip Montenegro aan een voedselvergiftiging, tweeënvijftig jaar oud, en werd begraven in Brindisi; zijn dochter bracht zijn stoffelijk overschot later naar de Eerste Begraafplaats van Athene.

Als dichter begon Chatzopoulos met Τραγούδια της ερημιάς (Liederen van de eenzaamheid) en Τα ελεγεία και τα ειδύλλια (Elegieën en idyllen), beide uit 1898. Onder invloed van de Franse symbolisten wilde hij dat poëzie muziek was voordat ze een uitspraak werd: zijn verzen zijn zacht, herhalend en wazig, vol schemering, nevel, meren en heimwee, en hij was een van de eerste Griekse dichters die met vrijere ritmes experimenteerden. Zijn late bundels Απλοί τρόποι (Eenvoudige wijsjes) en Βραδινοί θρύλοι (Avondlegenden) verschenen in 1920.

Zijn proza volgt twee wegen. De ene is sociaal: in Αγάπη στο χωριό (Liefde in het dorp, 1910) en vooral in Ο πύργος του Ακροποτάμου (De toren van Akropotamos, 1915) toont het verval van een familie van landeigenaren in hun versterkte huis een oude wereld die wijkt voor nieuwe maatschappelijke krachten, en zijn socialistische overtuigingen geven het verhaal vorm zonder er een pamflet van te maken. In Ο υπεράνθρωπος (De übermensch, 1915) pakt hij de toenmalige mode van Nietzsches ideeën op.

De andere weg is lyrisch. Φθινόπωρο (Herfst, 1917) heeft bijna geen plot: een paar mensen in een provinciestad, één herfst, een liefde die nooit helemaal tot stand komt. Wat telt is de sfeer, de kleur van het licht, het geluid van de regen, het langzame verstrijken van de tijd, weergegeven in demotisch proza van grote muzikale verfijning. Het is het boek waarin het Griekse proza voor het eerst echt symbolistisch klinkt.

Chatzopoulos is eerder een schrijver voor schrijvers dan een bekende naam, maar zijn plaats in de Griekse literatuurgeschiedenis staat vast: geschiedenissen van de nieuwgriekse literatuur presenteren hem als de belangrijkste vertegenwoordiger van het symbolisme in het Griekse proza en als pionier van de maatschappelijk geëngageerde roman. Φθινόπωρο en Ο πύργος του Ακροποτάμου worden regelmatig herdrukt en aan de universiteit bestudeerd, en in zijn geboorteplaats Agrinio draagt een centraal plein zijn naam en zijn standbeeld. Voor een C1-leerder zijn de eerste bladzijden van Φθινόπωρο een mooie oefening in langzaam lezen: let erop hoeveel er gezegd wordt via het weer en het licht, en hoe eenvoudig het demotisch waarvoor hij streed kan zijn.

• Hij schreef soms onder het pseudoniem Petros Vasilikos.
• Hij maakte de eerste Griekse vertaling van het Communistisch Manifest, in 1908 gepubliceerd in een arbeiderskrant in Volos.
• Hij stierf in 1920 op zee, op een schip naar Italië, en werd eerst in Brindisi begraven.
• Zijn tijdschrift Τέχνη (1898–1899) bestond maar een jaar, maar hielp het Europese modernisme naar Athene te brengen.