Spyridon Samaras

Samaras werd in november 1861 op Korfoe geboren. De Ionische Eilanden hadden onder Venetiaans en daarna Brits bestuur gestaan, en de Italiaanse opera hoorde er bij het dagelijks leven; Korfoe had een eigen operagebouw en een sterke muziektraditie, de zogeheten Ionische School, geleid door componisten als Nikolaos Mantzaros, die de muziek van het Griekse volkslied schreef. De jongen studeerde muziek eerst op Korfoe en daarna aan het Conservatorium van Athene, en begin jaren 1880 ging hij naar Parijs om verder te studeren.

Halverwege de jaren 1880 verhuisde hij naar Italië, toen het centrum van de operawereld, en in 1886 werd zijn opera Flora mirabilis met groot succes in Milaan opgevoerd. Zo'n twintig jaar woonde en werkte hij in Italië, schreef opera's voor Italiaanse podia en werkte samen met de belangrijke uitgever Sonzogno; Italiaanse critici rekenden hem tot de veelbelovende componisten van de nieuwe generatie. In 1896 was hij in Athene voor de eerste moderne Olympische Spelen, waarvoor hij de hymne schreef die bij de openingsceremonie werd gezongen. In 1911 keerde hij voorgoed terug naar Griekenland en vestigde zich in Athene, waar hij operettes schreef voor het Griekse publiek en lesgaf. Zijn laatste jaren waren zwaar: hij had weinig geld en een slechte gezondheid. Hij stierf in april 1917 in Athene, vijfenvijftig jaar oud.

Samaras schreef vooral voor het toneel. Tot zijn Italiaanse opera's behoren Flora mirabilis (1886), Medgé (1888), La martire (1894) en Rhea (1908), een verhaal dat zich afspeelt in de Griekse wereld van de middeleeuwen; hij schreef ook liederen en pianomuziek. Zijn stijl hoort bij de Italiaanse opera van de late negentiende eeuw, de wereld van Mascagni en Puccini: lange, zingbare melodieën, een rijk orkest, sterk drama. Terug in Athene richtte hij zich op de operette, lichter muziektheater in het Grieks, en Η Κρητικοπούλα (Het meisje uit Kreta, 1916) was een van zijn laatste successen.

Zijn beroemdste werk duurt echter maar een paar minuten. Voor de opening van de Olympische Spelen van 1896, op 6 april 1896 in het herbouwde Panathenaïsch Stadion in Athene, zette hij een gedicht van Kostis Palamas op muziek, Ολυμπιακός Ύμνος (Olympische Hymne), dat de "oude onsterfelijke geest" van Griekenland aanroept om neer te dalen en over de Spelen te stralen. Het werd gezongen door een groot koor voor koning George I en de menigte. Na 1896 raakte de hymne decennialang bijna vergeten, tot het Internationaal Olympisch Comité haar in 1958 aannam als officiële Olympische hymne. Sindsdien klinkt ze bij de openings- en sluitingsceremonies van alle Olympische Spelen, terwijl de olympische vlag wordt gehesen of gestreken.

Elke twee jaar, op de Zomer- of Winterspelen, horen miljarden mensen de muziek van Samaras, vaak in het Grieks gezongen. Om hem te leren kennen, zoek je de Olympische Hymne op en lees je de verzen van Palamas terwijl je luistert: de eerste woorden, «Αρχαίο Πνεύμα αθάνατο», kennen veel Grieken. Op Korfoe, zijn geboorte-eiland, herdenken de filharmonische verenigingen en het muziekleven van het eiland hem nog als een van hen, en straten op Korfoe, in Athene en in andere steden dragen zijn naam. Zijn opera's, lang vergeten, worden de laatste jaren weer opgevoerd en opgenomen. Voor Grieken herinnert hij ook aan de plaats van de Ionische Eilanden in de Griekse muziek.

• De Olympische Hymne werd voor het eerst gezongen op 6 april 1896, bij de opening van de eerste moderne Olympische Spelen in Athene.
• Ze werd pas in 1958 de officiële hymne van de Olympische Spelen, meer dan veertig jaar na de dood van Samaras.
• Zijn eerste grote succes kwam niet in Griekenland maar in Milaan, met de opera Flora mirabilis in 1886.
• De tekst van de Olympische Hymne is van Kostis Palamas, een van de grote Griekse dichters.