Matsi Hatzilazarou

Maria Loukia Hatzilazarou, zwana Matsi, urodziła się w Salonikach w styczniu 1914 roku; jej ojciec, Kleon Hatzilazaros, był przedsiębiorcą. W czasie pierwszej wojny światowej rodzina mieszkała we Francji i we Włoszech, a od 1919 roku osiadła w Atenach. W 1934 roku, gdy rodzina straciła majątek, oboje rodzice zmarli w ciągu kilku miesięcy. Wychodziła za mąż trzy razy; jej trzecim mężem, w latach 1939–1943, był poeta surrealista Andreas Embirikos.

W czerwcu 1944 roku, w czasie okupacji niemieckiej, wydawnictwo Ikaros wydało jej pierwszy tom pod nazwiskiem Matsi Andreou. W grudniu 1945 roku popłynęła do Paryża statkiem Mataroa ze stypendium Instytutu Francuskiego. W latach 1946–1954 mieszkała tam z katalońskim malarzem Javierem Vilató, bratankiem Picassa; poznała samego Picassa i zaczęła pisać po francusku.

W 1958 roku wróciła do Aten i do 1964 roku pracowała w Greckiej Narodowej Organizacji Turystycznej, po czym znów wyjechała do Paryża. Od 1973 roku ponownie mieszkała w Atenach i pracowała w dziale public relations Banku Handlowego Grecji. W 1984 roku opowiadała o swoim życiu i czytała wiersze w filmie Fridy Liappy dla cyklu telewizji ERT Γυναικεία πορτραίτα (Portrety kobiet). Zmarła w Atenach 16 czerwca 1987 roku.

Μάης, Ιούνης και Νοέμβρης (Maj, czerwiec i listopad, 1944) otworzył nową serię nowoczesnej poezji greckiej wydawnictwa Ikaros, w której wkrótce ukazał się też Μπολιβάρ (Bolivar) Nikosa Engonopulosa. Tom wyszedł, gdy krytycy gazet wyśmiewali surrealizm, a krytyk Michail Rodas zaatakował także jej wiersze. Później opowiadała, że pisała je niemal bez przerwy, a potem raz po raz skracała i zmieniała, aż zostawało coś maleńkiego, „jak pestka oliwki”.

Jej języki trzeba wyraźnie rozróżniać. W Paryżu wydała dwie książki po francusku w małym wydawnictwie Guya Lévisa Mano: Cinq fois (Pięć razy, 1949) i La Frange des mots (Frędzle słów, 1954). Przełożyła też greckie pieśni ludowe na francuski w tomie Chants populaires des Grecs (1951). Po grecku napisała Κρυφοχώρι (Ukryta wioska, 1951), a jej greckie wiersze zebrano w tomie Έρως μελαχρινός (Ciemnowłosy Eros, 1979). 7 × 3 (1984) zawiera teksty po grecku, francusku i angielsku, a Το δίχως άλλο (Koniecznie, 1985) był jej ostatnim tomem.

Jej wiersze są krótkie, zmysłowe i pełne zaskakujących obrazów ciała, natury i codziennych rzeczy. Sama nazywała swoje pisarstwo postsurrealistycznym (μεταϋπερρεαλιστικό).

Przez długi czas Hatzilazarou miała niewielu czytelników, ale po jej śmierci zainteresowanie wzrosło. Ikaros wciąż wydaje Ποιήματα 1944–1985; Christos Daniil opublikował w 2012 roku jej ilustrowaną biografię, a w 2013 roku ukazały się jej listy z Paryża do Embirikosa (1946–1947). W 2022 roku pismo literackie Χάρτης (Chartis) poświęciło jej obszerny hołd, w którym omówiono też spektakl teatralny oparty na jej wierszach. Według dziennikarza Stathisa Tsangarousianosa Manos Hadjidakis nazwał jej twórczość „poezją kobiecą, samą namiętnością”.

Spróbuj: przeczytaj na głos grecki tytuł Μάης, Ιούνης και Νοέμβρης, zapisz obok oficjalne formy Μάιος, Ιούνιος i Νοέμβριος, a potem podaj własną datę, na przykład «Γεννήθηκα στις 3 Μαΐου» (urodziłem/urodziłam się 3 maja).

• Mówiła, że jest trójjęzyczna: z powodu przeprowadzek rodziców nauczyła się najpierw angielskiego, potem włoskiego, a greckiego dopiero po powrocie do Grecji.
• Jak mówiła, myśli metafizyczne i filozoficzne przychodziły jej po francusku i często na próżno szukała greckiego słowa.
• Wolała bezpośrednie εσύ (ty) od grzecznościowego εσείς (pan/pani) i nazywała je „krokiem ku przyjaźni”.
• Okładkę jej pierwszej książki zdobił czterobarwny drzeworyt malarzy Diamantopoulou i Manousakisa.