Matsi Hacılazaru

Matsi olarak tanınan Maria Loukia Hacılazaru, Ocak 1914’te Selanik’te doğdu; babası Kleon Hacılazaros bir iş insanıydı. Birinci Dünya Savaşı sırasında aile Fransa’da ve İtalya’da yaşadı, 1919’dan itibaren de Atina’ya yerleşti. 1934’te, aile servetini kaybettikten sonra, anne ve babası birkaç ay arayla öldü. Üç kez evlendi; 1939–1943 yılları arasındaki üçüncü eşi gerçeküstücü şair Andreas Embirikos’tu.

Haziran 1944’te, Alman işgali sırasında, Ikaros yayınevi ilk kitabını Matsi Andreu adıyla yayımladı. Aralık 1945’te Fransız Enstitüsü bursuyla Mataroa gemisine binip Paris’e gitti. 1946’dan 1954’e kadar orada Picasso’nun yeğeni Katalan ressam Javier Vilató ile yaşadı; Picasso’nun kendisiyle de tanıştı ve Fransızca yazmaya başladı.

1958’de Atina’ya döndü ve 1964’e kadar Yunanistan Ulusal Turizm Örgütü’nde çalıştı, sonra yeniden Paris’e gitti. 1973’ten itibaren yine Atina’da yaşadı ve Yunanistan Ticaret Bankası’nın halkla ilişkiler bölümünde çalıştı. 1984’te Frida Liappa’nın ERT dizisi Γυναικεία πορτραίτα (Kadın Portreleri) için çektiği filmde hayatını anlattı ve şiirlerini okudu. 16 Haziran 1987’de Atina’da öldü.

Μάης, Ιούνης και Νοέμβρης (Mayıs, Haziran ve Kasım, 1944), Ikaros’un modern Yunan şiiri için başlattığı yeni bir dizinin ilk kitabıydı; bu dizide kısa süre sonra Nikos Engonopulos’un Μπολιβάρ (Bolivar) adlı eseri de çıktı. Kitap, gazete eleştirmenlerinin gerçeküstücülükle alay ettiği bir dönemde yayımlandı ve eleştirmen Michail Rodas onun şiirlerine de saldırdı. Daha sonra bu şiirleri neredeyse hiç durmadan yazdığını, sonra tekrar tekrar kısaltıp değiştirdiğini, ta ki geriye çok küçük bir şey, “zeytin çekirdeği gibi” bir şey kalana dek uğraştığını anlattı.

Dillerini birbirinden ayırmak gerekir. Paris’te Guy Lévis Mano’nun küçük yayınevinde Fransızca iki kitap çıkardı: Cinq fois (Beş Kez, 1949) ve La Frange des mots (Sözcüklerin Saçağı, 1954). Ayrıca Yunan halk şarkılarını Chants populaires des Grecs (1951) adıyla Fransızcaya çevirdi. Yunanca olarak Κρυφοχώρι (Gizli Köy, 1951) kitabını yazdı; Yunanca şiirleri Έρως μελαχρινός (Esmer Eros, 1979) adlı kitapta toplandı. 7 × 3 (1984) Yunanca, Fransızca ve İngilizce metinler içerir; Το δίχως άλλο (Mutlaka, 1985) ise son kitabıydı.

Şiirleri kısa, duyusal ve bedenden, doğadan ve gündelik eşyalardan alınmış şaşırtıcı imgelerle doludur. Kendisi yazısını gerçeküstücülük sonrası (μεταϋπερρεαλιστικό) olarak tanımlıyordu.

Hacılazaru uzun süre az okundu, ancak ölümünden sonra ilgi arttı. Ikaros, Ποιήματα 1944–1985 kitabını hâlâ basmaktadır; Christos Daniil 2012’de onun resimli bir biyografisini yayımladı, 2013’te de Paris’ten Embirikos’a yazdığı mektuplar (1946–1947) çıktı. 2022’de edebiyat dergisi Χάρτης (Hartis) ona büyük bir özel bölüm ayırdı; burada şiirlerine dayanan bir tiyatro gösterisi de ele alındı. Gazeteci Stathis Tsangarousianos’a göre Manos Hacidakis onun eserini “kadınca bir şiir, baştan sona tutku” diye nitelendirdi.

Deneyin: Yunanca başlık Μάης, Ιούνης και Νοέμβρης’i yüksek sesle okuyun, yanına resmî biçimler Μάιος, Ιούνιος ve Νοέμβριος’u yazın, sonra kendi tarihinizi söyleyin, örneğin «Γεννήθηκα στις 3 Μαΐου» (3 Mayıs’ta doğdum).

• Üç dilli olduğunu söylerdi: anne babasının taşınmaları yüzünden önce İngilizce, sonra İtalyanca, Yunancayı ise ancak Yunanistan’a döndükten sonra öğrendi.
• Söylediğine göre metafizik ve felsefi düşünceleri ona Fransızca gelirdi ve çoğu zaman Yunanca sözcüğü boşuna arardı.
• Samimi εσύ’yü (sen) kibar εσείς’e (siz) tercih eder, bunu “dostluğa doğru bir adım” diye adlandırırdı.
• İlk kitabının kapağında ressamlar Diamantopulu ve Manusakis’in dört renkli bir ağaç baskısı vardı.