Μαρίκα Κοτοπούλη

Η Μαρίκα Κοτοπούλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1887 σε μια οικογένεια περιοδευόντων ηθοποιών· ο πατέρας της, ο Δημήτριος Κοτοπούλης, είχε έναν μικρό θίασο, και εκείνη εμφανίστηκε στη σκηνή από μικρό κορίτσι. Το 1902 εντάχθηκε στο Βασιλικό Θέατρο, την πρώτη προσπάθεια να δημιουργηθεί μια σοβαρή, κρατικά υποστηριζόμενη ελληνική σκηνή, όπου έμαθε ένα πιο φυσικό ύφος υποκριτικής κοντά στον διευθυντή του, τον Θωμά Οικονόμου. Το 1908, μόλις είκοσι ενός ετών, έγινε επικεφαλής του δικού της θιάσου, του «Θιάσου Κοτοπούλη», τον οποίο θα διηύθυνε σε όλη την υπόλοιπη ζωή της· από το 1912 είχε δικό του θέατρο κοντά στην Ομόνοια.

Μεγάλη της αντίπαλος ήταν η Κυβέλη Αδριανού, γνωστή απλώς ως Κυβέλη, μια άλλη λαμπρή νέα ηθοποιός με δικό της θίασο. Οι δύο γυναίκες ανταγωνίζονταν για το κοινό, τα έργα και τους συγγραφείς, και το αθηναϊκό κοινό χωρίστηκε σε «Κοτοπουλικούς» και «Κυβελικούς», θαυμαστές που λογομαχούσαν γι' αυτές στα καφενεία και στις εφημερίδες. Αργότερα οι δύο ένωσαν τις δυνάμεις τους: στις αρχές της δεκαετίας του 1930 σχημάτισαν μαζί θίασο, με μεγάλη επιτυχία. Η Κοτοπούλη υπήρξε επίσης, για αρκετά χρόνια, σύντροφος του συγγραφέα και διπλωμάτη Ίωνα Δραγούμη, που δολοφονήθηκε το 1920.

Από το 1930 ως το 1932 περιόδευσε στις ελληνικές κοινότητες των Ηνωμένων Πολιτειών, και το 1936 μετέφερε τον θίασό της στο νέο θέατρο Ρεξ της οδού Πανεπιστημίου, μία από τις πιο σύγχρονες αίθουσες της Αθήνας. Συνέχισε να παίζει στην Κατοχή και στα μεταπολεμικά χρόνια, και πέθανε στην Αθήνα τον Σεπτέμβριο του 1954. Η βίλα της στου Ζωγράφου έγινε αργότερα μουσείο αφιερωμένο σε εκείνη και στο ελληνικό θέατρο.

Η καριέρα της Κοτοπούλη κάλυψε σχεδόν κάθε είδος θεάτρου που αγαπούσε το αθηναϊκό κοινό: την κωμωδία και το μελόδραμα, το ευρωπαϊκό ρεπερτόριο του Ίψεν, του Σαίξπηρ και του γαλλικού μπουλβάρ, και τα νέα ελληνικά έργα της εποχής. Είχε αξιοσημείωτο εύρος, από την ελαφριά κωμωδία ως την τραγωδία, και το κοινό τη θαύμαζε για μια φωνή και μια παρουσία που μπορούσαν να γεμίσουν μια αίθουσα χωρίς να πιέζονται. Έλληνες θεατρικοί συγγραφείς της εποχής της, ανάμεσά τους ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, βρήκαν στον θίασό της σκηνή για τα νέα τους έργα, και για δεκαετίες μια πρεμιέρα της Κοτοπούλη ήταν κοσμικό γεγονός.

Σημαντική ήταν επίσης ως γυναίκα που διηύθυνε επιχείρηση. Σε μια εποχή που οι Ελληνίδες δεν ψήφιζαν, προσλάμβανε ηθοποιούς, διάλεγε έργα, διαπραγματευόταν με συγγραφείς και ιδιοκτήτες θεάτρων και οργάνωνε μακριές περιοδείες στο εξωτερικό. Ο θίασός της εκπαίδευσε γενιές ηθοποιών που αργότερα θα πρωταγωνιστούσαν στην ελληνική σκηνή, και η εγκατάστασή της στο Ρεξ χάρισε στην Αθήνα ένα σύγχρονο θέατρο στον κεντρικό της δρόμο. Η αντιπαλότητά της με την Κυβέλη ήταν κάτι παραπάνω από κουτσομπολιό: ώθησε και τις δύο γυναίκες να ανεβάσουν την ποιότητα των παραστάσεών τους και βοήθησε να γίνει το θέατρο η κεντρική ψυχαγωγία της αθηναϊκής ζωής πριν πάρει τη θέση του ο κινηματογράφος.

Επισκεφθείτε το Μουσείο Μαρίκας Κοτοπούλη στου Ζωγράφου, στην παλιά της βίλα, όπου εκτίθενται κοστούμια, φωτογραφίες, προγράμματα και αναμνήσεις από την ελληνική σκηνή της εποχής της. Στην οδό Πανεπιστημίου, το κτίριο του Ρεξ, όπου έπαιζε ο θίασός της, στεγάζει σήμερα μια σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, το «Ρεξ», ώστε μπορείτε ακόμη να δείτε παράσταση κάτω από την ίδια στέγη. Στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου το όνομά της και της Κυβέλης πάνε μαζί, και η έκφραση «Κοτοπουλικοί και Κυβελικοί» χρησιμοποιείται ακόμη για δύο οποιαδήποτε παθιασμένα στρατόπεδα θαυμαστών. Η σελίδα του ιστότοπου για τον Κάρολο Κουν δείχνει πώς συνεχίστηκε το ελληνικό θέατρο μετά από εκείνη.

• Ανέβηκε στη σκηνή από παιδί, στον περιοδεύοντα θίασο του πατέρα της.
• Οι Αθηναίοι χωρίστηκαν σε «Κοτοπουλικούς» και «Κυβελικούς», θαυμαστές της ή της αντιπάλου της Κυβέλης.
• Διηύθυνε τον δικό της θίασο για πάνω από τέσσερις δεκαετίες, σπάνιο επίτευγμα για γυναίκα της εποχής της.
• Το θέατρο Ρεξ όπου έπαιζε ο θίασός της είναι σήμερα σκηνή του Εθνικού Θεάτρου της Ελλάδας.