Yannis Ritsos

Ritsos 1 Mayıs 1909'da, güney Mora kıyısı açığında bir kayanın üzerindeki kale kasaba Monemvasia'da, çocukluğunda her şeyini kaybeden toprak sahibi bir ailede doğdu. Ailede verem ve akıl hastalığı vardı: ağabeyi ve annesi veremden öldü, babası ve bir kız kardeşi akıl hastanelerine yatırıldı, Ritsos'un kendisi de 1927–1931 yıllarını sanatoryumlarda geçirdi. Oradan komünist ve şair olarak çıktı ve ilk kitabı Τρακτέρ'i (Traktör) 1934'te yayımladı.

Mayıs 1936'da bir gazetedeki fotoğraf, Selanik'teki tütün işçileri grevinde polis tarafından vurulan oğlunun üzerine diz çökmüş bir anneyi gösteriyordu. Ritsos Επιτάφιος'u birkaç günde yazdı; ağustosta yeni Metaksas diktatörlüğü kitabı Akropolis'in eteğinde, Olimposlu Zeus Tapınağı'nın yanında herkesin gözü önünde yaktı. İşgal sırasında sol direnişe katıldı ve iç savaştan sonra bunun bedelini ödedi: 1948'den 1952'ye kadar Limni, Makronisos ve Ai Stratis'teki esir kamplarında tutuldu, şiirler yazıp onları şişeler içinde toprağa gömdü.

1950'ler ve 60'lar, Nisan 1967'deki albaylar darbesine kadar onun büyük yaratıcı yıllarıydı; darbeyle yeniden tutuklanıp Gyaros ve Leros'taki kamplara, ardından Sisam'da ev hapsine gönderildi. Louis Aragon ve Pablo Neruda'nın da katıldığı uluslararası protestolar serbest bırakılmasına yardım etti. 1977'de Lenin Barış Ödülü'nü aldı. 11 Kasım 1990'da Atina'da öldü ve Monemvasia'ya gömüldü.

Επιτάφιος (Epitafios, 1936) Yunan halk şarkısının on beş heceli dizesiyle ve annenin ağzından yazılmıştır: anne ölü oğluna kaşlarından, saçlarından, göremeyeceği bahardan söz eder. 1960'ta Theodorakis şiirin sekiz kıtasını besteledi ve Grigoris Bithikotsis'le yapılan kayıt, «Μέρα Μαγιού μου μίσεψες» (Bir mayıs günü gittin benden), bugün bildiğimiz modern Yunan popüler şarkısının başlangıcıdır. Yunan halkı, dağları ve direnişi üzerine uzun bir şiir olan Ρωμιοσύνη (Romiosini, 1945–47'de yazıldı) Theodorakis tarafından 1966'da bestelendi: «Αυτά τα δέντρα δε βολεύονται με λιγότερο ουρανό» (Bu ağaçlar daha az gökyüzüyle yetinmez) ve «Όταν σφίγγουν το χέρι» (Yumruklarını sıktıklarında) her siyasi mitingde söylenir.

Ama Ritsos siyasetle hiçbir ilgisi olmayan uzun, sakin dramatik monologlar da yazdı. Devlet Şiir Ödülü'nü kazanan Η σονάτα του σεληνόφωτος (Ay Işığı Sonatı, 1956), eski bir evde siyahlar giymiş yaşlanan bir kadının ağzından söylenir; kadın genç bir adamdan köşeye kadar onunla yürümesine izin vermesini ister. Şiir Aragon'un övgüsünü kazandı ve Ritsos'u Fransa'da tanıttı. Τέταρτη διάσταση (Dördüncü Boyut, 1972) monologları antik mitlerden figürlere, Orestes'e, Helene'ye, İsmene'ye, Persephone'ye, geçmişe bakan yaşlılar olarak ses verir. Bunların yanında, bir sandalye, bir pencere, bir taş, bir jest üzerine, çoğu yalnızca birkaç dizelik, müthiş bir hızla yazılmış binlerce kısa şiir durur; toplamda yüzden fazla kitap yayımladı, diğer tüm Yunan şairlerinden fazla. Dili sade ve görseldir, konuşma Yunancasına yakındır; bu da onu erken okunacak iyi bir şair yapar.

Önce Theodorakis'in Επιτάφιος ve Ρωμιοσύνη'sini dinleyin; «Μέρα Μαγιού μου μίσεψες», «Αυτά τα δέντρα» ve «Θα σημάνουν οι καμπάνες» (Çanlar çalacak) ortak Yunan şarkı dağarcığının parçasıdır ve konserlerde, cenazelerde, gösterilerde söylenir. Öğrenciler lisede Ρωμιοσύνη ve Η σονάτα του σεληνόφωτος'tan bölümler okur. Monemvasia'da, aşağı kasabanın ana kapısının hemen içindeki evinde bir plaket ve bir büst bulunur; mezarı kasaba mezarlığındadır. Yunanistan'ın her yerinde Γιάννη Ρίτσου adını taşıyan sokaklar vardır ve sürgün yıllarında yüzler ve figürlerle boyadığı küçük taşlar defalarca sergilenmiştir. Kavafis (Kavafis/Cavafy), Seferis ve Elitis'le birlikte, her Yunanlının adını sayabileceği yirminci yüzyılın dört Yunan şairinden biridir.

• Epitafios, yayımlanmasından yalnızca birkaç ay sonra, Ağustos 1936'da Metaksas diktatörlüğü tarafından herkesin önünde yakıldı.
• 1948–52 esir kamplarında bulabildiği her kâğıda yazdı ve şiirleri toprağa gömülü şişelerde sakladı.
• Birkaç kez Nobel Ödülü'ne aday gösterildi ve 1977'de Lenin Barış Ödülü'nü aldı.
• Çakıl taşlarını, kökleri ve kemikleri yüzler ve figürlerle boyadı; bu küçük eserlerden yüzlercesi günümüze ulaştı.