Jannis Moralis

Moralis urodził się w Arcie, w Epirze, 23 kwietnia 1916 roku. Mając zaledwie piętnaście lat, w 1931 roku, wstąpił do ateńskiej Szkoły Sztuk Pięknych, gdzie uczył się krótko u Konstandinosa Partenisa, a potem u Umberta Argirosa, i poznał grafikę w pracowni Jannisa Kefallinosa, którego później nazwał «ojcem, nauczycielem i przyjacielem». Ukończył studia w 1936 roku, a w następnym roku stypendium Akademii Ateńskiej zawiodło go do Rzymu, a potem do Paryża, gdzie studiował między innymi mozaikę. Druga wojna światowa sprowadziła go z powrotem do Grecji.

Należy do «pokolenia lat trzydziestych», artystów i pisarzy, takich jak Ghika, Tsaruchis, Seferis i Elitis, którzy szukali sztuki nowoczesnej, a zarazem głęboko greckiej. W 1947 roku został wybrany wykładowcą Szkoły Sztuk Pięknych, gdzie w 1957 roku został profesorem zwyczajnym, i uczył tam do 1983 roku, kształtując pokolenia greckich malarzy. W 1958 roku reprezentował Grecję na Biennale w Wenecji razem z Tsaruchisem i rzeźbiarzem Lazarosem Sochosem. Otrzymał Order Feniksa w 1965 roku, Nagrodę Artystyczną Akademii Ateńskiej w 1979 roku, a w 1988 roku dużą retrospektywę w Galerii Narodowej, której podarował wówczas sporą grupę dzieł. Malował niemal do końca swojego długiego życia i zmarł w Atenach 20 grudnia 2009 roku, w wieku dziewięćdziesięciu trzech lat.

Moralis zaczynał od wrażliwego, realistycznego malarstwa portretów i postaci w łagodnych barwach. Od lat pięćdziesiątych jego sztuka stawała się coraz bardziej geometryczna: ciała zmieniają się w krzywe i płaszczyzny, twarze w owale, a kolor w płaskie, ciepłe pola ochry, bieli, ziemistej czerwieni i błękitu. Jego tematy są nieliczne i stałe: młode kobiety, kochankowie, akt, morze, greckie światło. Postacie są zarazem nowoczesne i antyczne; przypominają spokój rzeźby archaicznej i stele nagrobne z Kerameikosu.

Ten związek z antyczną sztuką sepulkralną najwyraźniej widać w Επιτύμβια (Kompozycje nagrobne), cyklu obrazów o śmierci i pożegnaniu, pokazanym w 1963 roku, który należy do jego arcydzieł; później podarował go Galerii Narodowej. Moralis pracował także w skali monumentalnej: dla ateńskiego Hiltona, otwartego na początku lat sześćdziesiątych, zaprojektował ogromne grawerowane marmurowe kompozycje pokrywające jego fasady. Projektował scenografie i kostiumy do tańca i teatru, od baletu Έξι λαϊκές ζωγραφιές (Sześć obrazów ludowych, 1951) z muzyką Manosa Hadjidakisa, po Ικέτιδες (Błagalnice, Teatr Narodowy, Epidauros, 1964) Ajschylosa i Οιδίπους Τύραννος (Król Edyp) Karolosa Kuna w londyńskim Aldwych Theatre w 1968 roku. Ilustrował też wydania poetów swojego pokolenia, Seferisa i Elitisa, dla wydawnictwa Ikaros, a jego rysunki mają tę samą klarowność co wiersze.

Każdy, kto idzie aleją Wasilissis Sofias w Atenach, może zobaczyć dzieło Moralisa: rzeźbiona marmurowa fasada Hiltona jest jednym z symboli miasta. W Galerii Narodowej Επιτύμβια i wiele innych obrazów wisi w stałej kolekcji, a jego prace znajdują się w licznych greckich zbiorach publicznych i prywatnych. Jego geometryczni kochankowie pojawiają się na okładkach książek, plakatach i w szkolnych podręcznikach plastyki, a zilustrowane przez niego wydania Elitisa i Seferisa wciąż są w sprzedaży. Dla wielu Greków jego ciepłe ochry i spokojne twarze wyglądają po prostu jak «Grecja»; spróbuj opisać po grecku jeden z jego obrazów: kolory, kształty, uczucia.

• Wstąpił do ateńskiej Szkoły Sztuk Pięknych w wieku piętnastu lat, w 1931 roku.
• Uczył w tej samej szkole ponad trzydzieści pięć lat, od 1947 do 1983 roku.
• Marmurowe kompozycje na fasadach ateńskiego Hiltona były jego projektem, zamówionym w 1959 roku.
• Reprezentował Grecję na Biennale w Wenecji w 1958 roku razem z Jannisem Tsaruchisem.