Διογένης Λαέρτιος

Ο Διογένης Λαέρτιος τοποθετείται συνήθως στον τρίτο αιώνα μ.Χ. βάσει εσωτερικών ενδείξεων. Ο τόπος γέννησης, η σταδιοδρομία και οι ακριβείς χρονολογίες του δεν είναι ασφαλώς γνωστά. Το «Λαέρτιος» δεν αποδεικνύει συγκεκριμένη πατρίδα. Αντί να επινοούμε ταξίδια ή διδασκαλία, ξεκινάμε από τον σωζόμενο συγγραφέα και το ελληνικό κείμενο. Ανήκει στον ελληνόφωνο λογοτεχνικό κόσμο της ρωμαϊκής κυριαρχίας, αιώνες μετά από πολλούς φιλοσόφους που παρουσιάζει.

Πρέπει κυρίως να διακρίνεται από τον Διογένη τον Σινωπέα, τον Κυνικό του τέταρτου αιώνα π.Χ. με τις προκλητικές ιστορίες. Εκείνος αποτελεί θέμα του έκτου βιβλίου, όχι συγγραφέα της συλλογής. Ο Λαέρτιος συγκεντρώνει βιογραφίες, απόψεις, καταλόγους έργων, ρήσεις και έγγραφα από συχνά χαμένες παραδόσεις. Η αναφορά μιας αυθεντίας δεν σημαίνει πάντα άμεση ανάγνωση του πρωτοτύπου. Περιλαμβάνει και δικά του ποιήματα. Είναι ορατός οργανωτής υλικού, όχι αόρατο παράθυρο στο παρελθόν. Η αβέβαιη βιογραφία στρέφει την προσοχή στην επιλογή και τη μετάδοση, όχι σε επινοημένα προσωπικά στοιχεία.

Οι σωζόμενοι Βίοι φιλοσόφων αποτελούνται από δέκα βιβλία. Οι τέσσερις εγγραφές παρακάτω είναι μέρη της ίδιας συλλογής, με σειρά βιβλίου, όχι τέσσερις ανεξάρτητες εκδόσεις γνωστής χρονολογίας. Το πρώτο παρουσιάζει αρχές και σοφούς, το δεύτερο περιλαμβάνει τον Σωκράτη, το έκτο τους Κυνικούς, το δέκατο τον Επίκουρο. Η οργάνωση ακολουθεί και φιλοσοφικές διαδοχές, όχι απλή σύγχρονη χρονογραμμή.

Η ρήση προέρχεται από την εισαγωγή του αφηγητή. Προτείνει δύο αφετηρίες ή γραμμές με τον Αναξίμανδρο και τον Πυθαγόρα. Είναι δικό του οργανωτικό σχήμα, όχι καθολικά αποδεκτή εξήγηση όλων των παραδόσεων. Αλλού εναλλάσσονται αφήγηση και παραθέματα. Το δέκατο βιβλίο διασώζει τρεις επιστολές του Επίκουρου και τις Κύριες Δόξες. Τα ενσωματωμένα κείμενα διατηρούν τον αποδιδόμενο συγγραφέα τους· δεν γίνονται απόψεις του Λαέρτιου επειδή τα μεταφέρει. Ούτε μια διασκεδαστική ιστορία είναι αυτομάτως βεβαιωμένο γεγονός. Διαβάζουμε προσέχοντας πηγή, ανταγωνιστική εκδοχή και αλλαγή φωνής. Η διατήρηση θεμελιώνει τη σημασία του έργου, αλλά κάθε αναφορά χρειάζεται έλεγχο.

Φτιάξτε κάρτα πηγής για ένα απόσπασμα: φιλόσοφος, συγγραφέας που αναφέρει, βιβλίο και παράγραφος. «Διογένης Λαέρτιος, VII.23» σημαίνει έβδομο βιβλίο, παράγραφος 23. Συνοψίστε στα νέα ελληνικά με αναφέρει ότι ή παραθέτει τα λόγια, υπογραμμίζοντας πού αρχίζει η ξένη φωνή. Συγκρίνετε βίος και βιογραφία με ζωή. Έτσι ασκείτε ρήματα αναφοράς, παραπομπές και διάκριση συγγραφέα/θέματος. Γράψτε τέλος δύο προτάσεις: τι λέει το κείμενο και τι επιτρέπουν τα στοιχεία να συμπεράνουμε. Η ελληνική σύνοψη κρατά ορατές και τις δύο εργασίες.

• Είναι ο βιογράφος, όχι ο Κυνικός Διογένης.
• Η συλλογή έχει δέκα βιβλία.
• Το δέκατο διασώζει τρεις επιστολές του Επίκουρου.
• Οι ακριβείς χρονολογίες και η πατρίδα του είναι αβέβαιες.