Ρίτα Μπούμη-Παπά

Η Ρίτα Μπούμη γεννήθηκε στη Σύρο το 1906. Ως παιδί δημοσίευε ήδη ποιήματα στο μακρόβιο παιδικό περιοδικό Η Διάπλασις των Παίδων, γύρω στο 1919. Γύρω στο 1920, ακόμη έφηβη, εγκαταστάθηκε στις Συρακούσες της Σικελίας, όπου σπούδασε παιδαγωγικά και ειδικεύτηκε στη μέθοδο Μοντεσόρι· οι πηγές διαφέρουν λίγο ως προς την ακριβή ηλικία της τότε. Επέστρεψε στη Σύρο το 1929, τη χρονιά που το ποίημά της Μικρέ μου αλήτη… δημοσιεύτηκε στο αθηναϊκό περιοδικό Νέα Εστία.

Στην Ελλάδα έγινε αρχισυντάκτρια του περιοδικού Ιόνιος Ανθολογία από το 1929, εξέδωσε το περιοδικό Κυκλάδες από το 1930 ως το 1932 και διηύθυνε ίδρυμα περίθαλψης παιδιού από το 1930 ως το 1933. Το 1936 παντρεύτηκε τον ποιητή Νίκο Παππά. Το ζευγάρι έζησε στη γενέτειρά του, τα Τρίκαλα, ως το 1940 περίπου και έπειτα εγκαταστάθηκε στην Αθήνα για την υπόλοιπη ζωή του.

Βιοποριζόταν ως δημοσιογράφος και μεταφράστρια σε περιοδικά και εφημερίδες, ανάμεσά τους η Νέα Εστία και, από το 1957 ως το 1960, η αριστερή εφημερίδα Η Αυγή. Ταγμένη στην Αριστερά, έζησε την Κατοχή στην Αθήνα και έκανε αυτή την εμπειρία ποίηση. Από το 1956 ως το 1958 εξέδιδε και δική της ποιητική εφημερίδα, την Εφημερίδα των ποιητών. Πέθανε στην Αθήνα το 1984.

Η πρώτη της συλλογή, Τα τραγούδια στην αγάπη, κυκλοφόρησε το 1930. Η δεύτερη, Οι σφυγμοί της σιγής μου, διακρίθηκε από την Ακαδημία Αθηνών το 1935: το αρχείο του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου τη χαρακτηρίζει Α΄ έπαινο, ενώ ο κατάλογος του αρχείου της στο Πρίνστον πρώτο βραβείο. Ο πόλεμος άλλαξε τη φωνή της. Η συλλογή Αθήνα · Δεκέμβρης 1944 πήρε το Α΄ Βραβείο Εθνικής Αντίστασης το 1945. Το 1949, τη χρονιά της ιταλόγλωσσης συλλογής της Ritorno in Ortigia (Επιστροφή στην Ορτυγία), τιμήθηκε με το Διεθνές Βραβείο Συρακουσών.

Το πιο γνωστό βιβλίο της, Χίλια σκοτωμένα κορίτσια (1963), δίνει τα τελευταία λόγια γυναικών που εκτελέστηκαν επειδή πήραν μέρος στην Αντίσταση, κάνοντας έναν κατάλογο ονομάτων ποιητικό μνημείο. Μεταγενέστερες συλλογές είναι, ανάμεσα σε άλλες, το Φως ιλαρόν (1966), που δανείζεται το όνομα ενός αρχαίου χριστιανικού εσπερινού ύμνου. Το 1975 εξέδωσε τα διηγήματα Όταν πεινούσαμε και πολεμούσαμε, που διαδραματίζονται το 1941–45. Οι κριτικοί περιγράφουν τη γραφή της ως ριζωμένη στη φυσιολατρεία, αισθησιακή και λυρική, με πολιτικό και κοινωνικό προβληματισμό που δυναμώνει μετά τον πόλεμο.

Η μετάφραση προχωρούσε παράλληλα με τα δικά της ποιήματα. Απέδωσε στα ελληνικά τον Ήρεμο Ντον του Σολόχοφ, τον Μέρφι του Μπέκετ και πολλούς βούλγαρους και ρουμάνους ποιητές, και μαζί με τον Νίκο Παππά επιμελήθηκε ανθολογίες παγκόσμιας ποίησης.

Η Μπούμη-Παπά ανήκει στη γενιά του Μεσοπολέμου και τα μεταπολεμικά βιβλία της την έκαναν κορυφαία φωνή της μνήμης της Αντίστασης. Ο κριτικός Μάρκος Αυγέρης την ονόμασε «Πασιονάρια της ελληνικής ποίησης», από την Ισπανίδα δημοκρατική ρήτορα Ντολόρες Ιμπάρουρι. Το αρχείο της, μαζί με εκείνο του Νίκου Παππά, φυλάσσεται στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Πρίνστον. Στην Αθήνα, τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) διασώζουν μονοσέλιδο αντίγραφο του ποιήματός της Αν βγω περίπατο με τις νεκρές μου φίλες, που αργότερα ενέπνευσε μια σύντομη γερμανοελληνική ταινία-ποίημα. Δοκιμάστε: αναζητήστε τον τίτλο στο SearchCulture.gr. Έπειτα ταξινομήστε πέντε τίτλους της σε τρεις κατηγορίες, ποίημα, συλλογή ή μετάφραση, και αριθμήστε τις συλλογές με τη σειρά: η πρώτη συλλογή, η δεύτερη συλλογή, η τρίτη συλλογή.

• Ως παιδί, γύρω στο 1919, δημοσίευσε ποιήματα στο παιδικό περιοδικό Η Διάπλασις των Παίδων.
• Ειδικεύτηκε ως παιδαγωγός στη μέθοδο Μοντεσόρι στη Σικελία.
• Ένα από τα ποιητικά βιβλία της, το Ritorno in Ortigia, είναι γραμμένο στα ιταλικά.
• Τιμήθηκε επίσης από το ρουμανικό κράτος και την Ακαδημία του Βουκουρεστίου.