Χαρίλαος Τρικούπης

Ο Τρικούπης γεννήθηκε στο Ναύπλιο, τότε πρωτεύουσα της Ελλάδας, στις 11 Ιουλίου 1832. Ο πατέρας του, ο Σπυρίδων Τρικούπης, ήταν πολιτικός, διπλωμάτης και ο πρώτος μεγάλος ιστορικός της Ελληνικής Επανάστασης· η μητέρα του καταγόταν από την οικογένεια Μαυροκορδάτου. Σπούδασε νομικά στο Παρίσι και έπειτα εντάχθηκε στην ελληνική πρεσβεία του Λονδίνου, όπου πρέσβης ήταν ο πατέρας του. Έζησε πολλά χρόνια στην Αγγλία, θαύμασε το κοινοβουλευτικό της σύστημα και το 1864 πήρε μέρος στις διαπραγματεύσεις με τις οποίες η Βρετανία παρέδωσε τα Επτάνησα στην Ελλάδα.

Επιστρέφοντας στην Αθήνα, εξελέγη βουλευτής τη δεκαετία του 1860. Η στιγμή του ήρθε στις 29 Ιουνίου 1874, όταν η εφημερίδα Οι Καιροί δημοσίευσε το άρθρο του «Τις πταίει;». Σε αυτό καταλόγιζε στον ίδιο τον βασιλιά Γεώργιο Α΄ την ευθύνη για το πολιτικό χάος της χώρας, επειδή διόριζε συνεχώς κυβερνήσεις χωρίς πλειοψηφία. Ο Τρικούπης συνελήφθη για λίγο, αλλά το 1875 ο βασιλιάς δέχτηκε την αρχή της «δεδηλωμένης», της δηλωμένης εμπιστοσύνης της Βουλής, και τον διόρισε πρωθυπουργό.

Σχημάτισε κυβέρνηση επτά φορές, με μακρύτερες θητείες το 1882–1885 και το 1886–1890, και έδωσε μια μακρά μονομαχία με τον αντίπαλό του Θεόδωρο Δηλιγιάννη. Μετά την κρατική πτώχευση του 1893 και μια βαριά ήττα στις εκλογές του 1895, όπου έχασε ακόμη και τη δική του έδρα, έφυγε από την Ελλάδα. Πέθανε στις Κάννες, στη νότια Γαλλία, το 1896. Δεν παντρεύτηκε ποτέ· η αδελφή του Σοφία ήταν συντροφιά και στήριγμά του σε όλη του τη ζωή.

Ο Τρικούπης ήθελε η Ελλάδα να γίνει σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος και πίστευε ότι γι’ αυτό χρειάζονταν δύο πράγματα: τίμια κοινοβουλευτική διακυβέρνηση και υποδομές. Το πρώτο το πέτυχε με το «Τις πταίει;» και τη δεδηλωμένη, που παραμένει και σήμερα αρχή του ελληνικού Συντάγματος: μια κυβέρνηση πρέπει να έχει την εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας της Βουλής.

Το δεύτερο ήταν το μεγάλο του πρόγραμμα δημόσιων έργων. Όταν ανέλαβε την εξουσία, η Ελλάδα δεν είχε σχεδόν καθόλου σιδηροδρόμους και ελάχιστους κανονικούς δρόμους. Επί των κυβερνήσεών του κατασκευάστηκε δίκτυο σιδηροδρομικών γραμμών στην Αττική, την Πελοπόννησο και τη Θεσσαλία, άνοιξαν πολλοί νέοι δρόμοι, βελτιώθηκαν λιμάνια και το 1882 άρχισαν τα έργα της διώρυγας της Κορίνθου, που εγκαινιάστηκε τελικά το 1893. Αναδιοργάνωσε τη δημόσια διοίκηση και τον στρατό και παρήγγειλε σύγχρονα πολεμικά πλοία για το ναυτικό.

Όλα αυτά πληρώθηκαν με βαριούς φόρους και μεγάλα εξωτερικά δάνεια. Οι αντίπαλοί του, με επικεφαλής τον Δηλιγιάννη, τον κατηγορούσαν ότι συνέθλιβε τον λαό με φόρους, και όταν η διεθνής οικονομική κρίση χτύπησε τις ελληνικές εξαγωγές, πάνω απ’ όλα τη σταφίδα, το κράτος δεν μπορούσε πια να πληρώσει τα χρέη του. Τον Δεκέμβριο του 1893 η Ελλάδα κήρυξε πτώχευση, και λέγεται ότι ο Τρικούπης την ανακοίνωσε στη Βουλή με τα λόγια «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν». Οι ιστορικοί αμφιβάλλουν ότι χρησιμοποίησε ακριβώς αυτά τα λόγια, αλλά η φράση έμεινε στη γλώσσα και επέστρεψε σε όλα τα πρωτοσέλιδα στην κρίση χρέους του 2010.

Ο Τρικούπης μνημονεύεται ως το πρότυπο του σοβαρού, μεταρρυθμιστή πολιτικού, και Έλληνες πολιτικοί κάθε κόμματος τον επικαλούνται ακόμη. Το όνομά του φέρει η Γέφυρα Χαρίλαος Τρικούπης, η γέφυρα Ρίου–Αντιρρίου πάνω από τον Κορινθιακό κόλπο, που εγκαινιάστηκε το 2004 και ενώνει την Πελοπόννησο με τη δυτική Στερεά Ελλάδα κοντά στο Μεσολόγγι, την πόλη της οικογένειάς του. Οδοί Χαριλάου Τρικούπη διασχίζουν την Αθήνα και σχεδόν κάθε ελληνική πόλη, και ένας ανδριάντας του στέκεται δίπλα στο κτίριο της Παλαιάς Βουλής στην Αθήνα. Στα σχολικά βιβλία ιστορίας το «Τις πταίει;» και η δεδηλωμένη είναι βασικά θέματα, και το «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν» είναι φράση που ξέρει κάθε Έλληνας και τη λέει με πικρό χιούμορ κάθε φορά που τελειώνουν τα χρήματα.

• Ο πατέρας του, ο Σπυρίδων Τρικούπης, υπήρξε κι αυτός πρωθυπουργός και έγραψε την πρώτη μεγάλη ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης.
• Το άρθρο που τον έκανε διάσημο, το «Τις πταίει;», δημοσιεύτηκε το 1874 και του κόστισε μια σύντομη σύλληψη.
• Η διώρυγα της Κορίνθου άρχισε επί κυβέρνησής του το 1882 και εγκαινιάστηκε το 1893, την ίδια χρονιά με την πτώχευση.
• Στις εκλογές του 1895 έχασε όχι μόνο την εξουσία αλλά και τη δική του βουλευτική έδρα.