Η ζωή
Η Ζυράννα Ζατέλη, που στα λατινικά γράφεται και Zyranna ή Ziranna Zateli, γεννήθηκε στον Σοχό της βόρειας Ελλάδας το 1951. Σπούδασε θέατρο στην Αθήνα πριν αφοσιωθεί στη γραφή. Το πρώτο της βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων Περσινή αρραβωνιαστικιά, κυκλοφόρησε το 1984. Ακολούθησε το Στην ερημιά με χάρι, επίσης με διηγήματα, το 1986. Η μικρή φόρμα στάθηκε έτσι δίπλα στα εκτενή μυθιστορήματα που θα χαρακτήριζαν αργότερα την εργογραφία της.
Το Και με το φως του λύκου επανέρχονται, του 1993, ανέπτυξε μια οικογενειακή ιστορία σε δέκα συνδεδεμένες αφηγήσεις και τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος το 1994. Ο θάνατος ήρθε τελευταίος εκδόθηκε το 2001 και απέσπασε το ίδιο βραβείο το 2002. Άνοιξε μια τριλογία που συνεχίστηκε το 2009 και ολοκληρώθηκε το 2021. Το 2010 η Ακαδημία Αθηνών αναγνώρισε το σύνολο του έργου της με το Βραβείο Μυθιστορήματος.
Τα βιβλία της ταξίδεψαν μέσα από μεταφράσεις και ελληνικές εκδόσεις. Το Yale University Press εξέδωσε το 2016 την αγγλική μετάφραση του μυθιστορήματος του 1993 από τον David Connolly ως At Twilight They Return. Τα Τετράδια ονείρων, του 2017, προσφέρουν μια άλλη είσοδο στη γραφή της: όνειρα καταγραμμένα και δουλεμένα σε βιβλίο αντί για ένα συνεχές οικογενειακό μυθιστόρημα.
Το έργο
Στο Και με το φως του λύκου επανέρχονται, οι γενιές συγκεντρώνονται γύρω από τον Χριστόφορο και ένα σπίτι που γεμίζει ανθρώπους. Δέκα συνδεδεμένες ιστορίες διασχίζουν οικογενειακές σχέσεις, απώλειες και επιστροφές. Η μυθολογία, η λαϊκή παράδοση και τα ιστορικά γεγονότα συναντούν τη μυθοπλαστική επινόηση. Ο αγγλικός τίτλος At Twilight They Return δίνει διαφορετική λεκτική είσοδο στο ελληνικό μυθιστόρημα, διατηρώντας τη δομή των δέκα ιστοριών.
Η τριλογία Με το παράξενο όνομα Ραμάνθις Ερέβους περιλαμβάνει τα Ο θάνατος ήρθε τελευταίος (2001), Το πάθος χιλιάδες φορές (2009) και Ορατή σαν αόρατη (2021). Στον τελευταίο τόμο, η μυθοπλαστική Λεύκα παλεύει να γράψει μια ιστορία: ο δισταγμός, η ενθάρρυνση και η δυσκολία να δοθεί λόγος στην εμπειρία γίνονται τα ίδια αφηγηματικό υλικό. Ο αναγνώστης συναντά μια συγγραφέα μέσα στη μυθοπλασία, δίπλα στη διαρκή αναζήτηση της παρουσίας και της απουσίας.
Τα Τετράδια ονείρων (2017) συγκεντρώνουν καταγραμμένες ονειρικές εικόνες που τροφοδοτούν και την πεζογραφία της. Σε αυτές τις μορφές, η ανάγνωση δεν περιορίζεται στην παρακολούθηση γεγονότων. Εικόνες, φωνές και αβέβαια όρια μάς καλούν να προσέξουμε πώς μια πρόταση κάνει το γνώριμο παράξενο.
Η κληρονομιά στη σημερινή Ελλάδα
Κοιτάξτε τον τίτλο Ορατή σαν αόρατη και εντοπίστε το σαν, χρήσιμη λέξη για συγκρίσεις. Σχεδιάστε ένα δέντρο και τη σκιά του, έπειτα γράψτε τρεις δικές σας νεοελληνικές προτάσεις που αρχίζουν με βλέπω, θυμάμαι και φαντάζομαι. Με το σαν συγκρίνετε τη σκιά με ένα ζώο· εξηγήστε ποια λεπτομέρεια βλέπετε πραγματικά και ποια επινοείτε. Διαβάστε δυνατά και αλλάξτε ένα ουσιαστικό ή επίθετο στη δεύτερη ανάγνωση. Εξασκείστε στη σύγκριση και στη διάκριση αντίληψης, μνήμης και φαντασίας. Το προσαρμοσμένο κείμενο Β2 προσφέρει στήριξη· ένα ολόκληρο μυθιστόρημα της Ζατέλη χρειάζεται πιο αργή ανάγνωση, λεξικό ή παράλληλη μετάφραση. Η σύντομη απάντησή της για την ανάγνωση προσκαλεί σε αυτή τη βαθύτερη προσοχή.
Το ξέρατε;
- Το μυθιστόρημα του 1993 οργανώνεται σε δέκα συνδεδεμένες ιστορίες.
- Τα τρία μυθιστορήματα της τριλογίας εκδόθηκαν το 2001, το 2009 και το 2021.
- Ο David Connolly μετέφρασε το μυθιστόρημα του 1993 στα αγγλικά, σε έκδοση του Yale το 2016.
Βασικά έργα
| Τίτλος | Σημασία | Έτος |
|---|---|---|
| Περσινή αρραβωνιαστικιά | Περσινή αρραβωνιαστικιά | 1984 |
| Και με το φως του λύκου επανέρχονται | Και με το φως του λύκου επανέρχονται | 1993 |
| Ο θάνατος ήρθε τελευταίος | Ο θάνατος ήρθε τελευταίος | 2001 |
| Το πάθος χιλιάδες φορές | Το πάθος χιλιάδες φορές | 2009 |
| Τετράδια ονείρων | Τετράδια ονείρων | 2017 |
| Ορατή σαν αόρατη | Ορατή σαν αόρατη | 2021 |
Μια φράση που μένει
Να αφεθεί σε βαθύτερα σκιρτήματα, να μην πλατσουρίσει στα ρηχά.
Na afethei se vathytera skirtimata, na min platsourisei sta richa.
