Τατιάνα Γκρίτση-Μιλλιέξ

Η Τατιάνα Γκρίτση γεννήθηκε στην Αθήνα τον Οκτώβριο του 1920· το Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) τοποθετεί τη γέννησή της στο Θησείο. Τελείωσε το Γυμνάσιο με μαθήματα κατ’ οίκον και ασχολήθηκε για λίγο με τον χορό. Το 1942 γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, αλλά σύντομα το εγκατέλειψε και στράφηκε στα γαλλικά στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών και στο τραγούδι στο Ελληνικό Ωδείο. Στο Ινστιτούτο γνώρισε τον Γάλλο λόγιο και φιλέλληνα Ροζέ Μιλλιέξ, τον οποίο παντρεύτηκε· απέκτησαν δύο παιδιά. Στη γερμανική Κατοχή εντάχθηκε στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) και εργάστηκε εθελοντικά στον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό.

Από το 1945 ως το 1975 έζησε κυρίως στο εξωτερικό, με ενδιάμεσες επιστροφές στην Ελλάδα. Στο Παρίσι (1945–1946) παρακολούθησε μαθήματα ιστορίας της τέχνης στο Λούβρο και μίλησε σε διεθνές συνέδριο γυναικών για την αντιστασιακή δράση των Ελληνίδων. Πίσω στην Αθήνα, από το 1947 ως το 1959, εργάστηκε στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, πήρε μέρος σε εκθέσεις ζωγραφικής και έγραφε συστηματικά. Το ζευγάρι έζησε έπειτα στην Κύπρο (1959–1971), όπου εκείνη στήριξε την πολιτιστική ζωή του νησιού, και συνέχισε στη Γένοβα. Η δικτατορία του Παπαδόπουλου της αφαίρεσε την ελληνική υπηκοότητα. Μετά το 1974 εργάστηκε στο δημόσιο ραδιόφωνο και στην ΕΡΤ2, έγραψε κριτική σε εφημερίδες όπως η «Αυγή» και η «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία» και προήδρευσε στη Στέγη Καλών Τεχνών και Γραμμάτων (1981–1986). Πέθανε στην Αθήνα τον Φεβρουάριο του 2005.

Η πρώτη της λογοτεχνική εμφάνιση έγινε το 1945, με διηγήματα στο περιοδικό «Ελεύθερα Γράμματα». Ήδη στην Κατοχή είχε κυκλοφορήσει παράνομα μια ελληνική μετάφραση του «Le Silence de la mer» του Βερκόρ, που εκδόθηκε επίσημα το 1945 ως «Η σιωπή της θάλασσας». Η «Πλατεία Θησείου» (1947) άνοιξε μια σταθερή σειρά βιβλίων, ανάμεσά τους το «Ημερολόγιο» (1952), το «Σε πρώτο πρόσωπο» (1958) και το «…Και ιδού ίππος χλωρός…» (1963), που ο τίτλος του παραθέτει την Αποκάλυψη. Σύμφωνα με τη νεκρολογία της «Καθημερινής» το 2005, τα πρώτα της βιβλία υφαίνονται από αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας και εμπειρίες οικείων προσώπων.

Τα «Σπαράγματα» (1973) δημοσίευσαν μέρος του αρχείου της που σώθηκε από την κατάσχεση της δικτατορίας και το «Χρονικό ενός εφιάλτη» (1986) επέστρεψε στα χρόνια 1966–1974. Το αρχείο του ΕΚΕΒΙ περιγράφει την πεζογραφία της ως εστιασμένη στις ψυχολογικές διεργασίες, με χαλαρή δομή, ποιητικό λόγο και έντονη παρουσία της φαντασίας, της μνήμης και του εσωτερικού χρόνου. Το σχολικό βιβλίο λογοτεχνίας της Γ΄ Λυκείου εντάσσει τα πρώτα της έργα στην κατοχική και αντιστασιακή λογοτεχνία και σημειώνει ότι τα τελευταία εγκατέλειψαν τους καθιερωμένους εκφραστικούς τρόπους, επηρεασμένα από το σύγχρονο γαλλικό μυθιστόρημα. Μετέφρασε επίσης, κυρίως από τα γαλλικά, και θεατρικές μεταφράσεις της ανέβηκαν από ελληνικούς θιάσους. Τιμήθηκε με κρατικά βραβεία διηγήματος και μυθιστορήματος, με το βραβείο των Δώδεκα και με βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών.

Το χρονικό της «Μια ιστορία της αντίστασης», που δημοσιεύτηκε πρώτα στο περιοδικό «Επιθεώρηση Τέχνης» το 1961, περιλαμβάνεται στο σχολικό βιβλίο λογοτεχνίας της Γ΄ Λυκείου, οπότε πολλοί Έλληνες μαθητές τη γνωρίζουν από εκεί. Το 2000 η σειρά της ΕΡΤ «Αντ’ αυτού» της αφιέρωσε επεισόδιο, στο οποίο μίλησε γι’ αυτήν η ιστορικός Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. Ως μαθητές, ξεκινήστε από έναν τόπο και όχι από μια πλοκή: κοιτάξτε τη φωτογραφία της πλατείας Θησείου σε αυτή τη σελίδα και περιγράψτε μια σύντομη διαδρομή στα νέα ελληνικά με το «στην πλατεία» και το «από την πλατεία», για παράδειγμα «Από την πλατεία φαίνεται η Ακρόπολη». Έπειτα μεταφέρετε τη φράση ενός φίλου με το «Μου είπε ότι…».

• Το πρώτο της βιβλίο, η «Πλατεία Θησείου» (1947), φέρει το όνομα της αθηναϊκής συνοικίας όπου το ΕΚΕΒΙ καταγράφει τη γέννησή της.
• Σε γράμμα του 1964 από την Κύπρο έγραφε στον πεζογράφο Στρατή Τσίρκα ότι ήλπιζε πως ο πόλεμος στο νησί δεν θα κρατούσε επ’ άπειρον.
• Η στρατιωτική δικτατορία της αφαίρεσε την ελληνική υπηκοότητα· επέστρεψε στην Ελλάδα μετά το 1974.
• Ήταν ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων στην Αθήνα.