Τάσος Λειβαδίτης

Ο Λειβαδίτης γεννήθηκε στην Αθήνα στις 20 Απριλίου 1922 και μεγάλωσε στις λαϊκές γειτονιές της πόλης, που θα γέμιζαν την ποίησή του. Γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά ο πόλεμος και η γερμανική Κατοχή τα διέκοψαν όλα. Όπως πολλοί νέοι της γενιάς του, μπήκε στην Αντίσταση μέσα από τις αριστερές οργανώσεις νεολαίας, και έμεινε πιστός στην Αριστερά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του.

Στον Εμφύλιο συνελήφθη, και από το 1948 ως το 1951 κρατήθηκε στα στρατόπεδα όπου το ελληνικό κράτος έστελνε τους πολιτικούς του αντιπάλους: στη Λήμνο, στη Μακρόνησο, το διαβόητο στρατόπεδο «αναμόρφωσης», και στον Άγιο Ευστράτιο, που οι Έλληνες τον λένε Άη Στράτη. Εκεί, ανάμεσα σε άλλους εξόριστους συγγραφείς και καλλιτέχνες, συνέχισε να γράφει· στη Μακρόνησο άρχισε τα ποιήματα του Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου. Μετά την απελευθέρωσή του εξέδωσε την πρώτη του συλλογή το 1952 και εργάστηκε ως δημοσιογράφος, κυρίως ως κριτικός ποίησης στην αριστερή εφημερίδα Αυγή.

Στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 η ποίησή του άλλαξε. Οι απογοητεύσεις της Αριστεράς, η δικτατορία του 1967–1974 και η δική του όλο και βαθύτερη εσωστρέφεια τον οδήγησαν σε μια πιο ήσυχη, πιο προσωπική φωνή, και τα τελευταία του χρόνια έζησε μια ταπεινή, σχεδόν αποτραβηγμένη ζωή στην Αθήνα. Έγραφε ως το τέλος. Πέθανε στην Αθήνα στις 30 Οκτωβρίου 1988· τα τελευταία του χειρόγραφα εκδόθηκαν μετά τον θάνατό του.

Το έργο του Λειβαδίτη χωρίζεται σε δύο περιόδους. Τα πρώτα ποιήματα, από τη Μάχη στην άκρη της νύχτας (1952) και το Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου (1953) ως την Καντάτα (1960), είναι μεγάλα, ρητορικά ποιήματα αγώνα, γραμμένα για τους συντρόφους και για τους φτωχούς, γεμάτα ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο. Μιλούν για την εξορία, για τους νεκρούς του Εμφυλίου, για μανάδες και εργάτες, με μια παθιασμένη, ανοιχτή φωνή που προορίζεται να διαβαστεί δυνατά.

Οι στίχοι του για τραγούδια ανήκουν στον ίδιο κόσμο. Με τον Μίκη Θεοδωράκη έγραψε τη Δραπετσώνα, το τραγούδι για μια φτωχή οικογένεια στον παραγκομαχαλά του Πειραιά που της γκρεμίζουν το σπίτι, και το Βρέχει στη φτωχογειτονιά, που ακούγεται στην ταινία Συνοικία το όνειρο (1961). Η Δραπετσώνα, με τη φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση, έγινε κλασικό τραγούδι της δεκαετίας του 1960.

Από τον Νυχτερινό επισκέπτη (1972) και ύστερα, και κυρίως στις Βιολέτες για μια εποχή (1985) και στο Μικρό βιβλίο για μεγάλα όνειρα (1987), έγραψε σύντομα πεζά ποιήματα, σχεδόν παραβολές. Ένας μοναχικός άνθρωπος διασχίζει την πόλη τη νύχτα, μιλά στον Θεό, στους νεκρούς, στα παιδικά του χρόνια· συνηθισμένα αντικείμενα, μια καρέκλα, μια λάμπα, ένα παλτό, γίνονται παράξενα και τρυφερά. Ο τόνος είναι μελαγχολικός αλλά γεμάτος συμπόνια και ένα ήσυχο, απρόσμενο χιούμορ. Αυτά τα βιβλία, που πολλοί κριτικοί τα θεωρούν τα καλύτερά του, τον έκαναν έναν από τους πιο αγαπημένους Έλληνες ποιητές του ύστερου εικοστού αιώνα.

Ο Λειβαδίτης είναι από τους Έλληνες ποιητές που μοιράζονται περισσότερο σήμερα: μικρά αποσπάσματα από τα ύστερα πεζά ποιήματά του κυκλοφορούν συνεχώς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε σχολικά τετράδια και σε αφίσες, συχνά ανάμεσα σε ανθρώπους που δεν έχουν διαβάσει ποτέ ολόκληρη ποιητική συλλογή. Τα άπαντά του κυκλοφορούν πάντα. Η Δραπετσώνα και το Βρέχει στη φτωχογειτονιά τραγουδιούνται ακόμη, τόσο στις αρχικές ηχογραφήσεις όσο και από νεότερους τραγουδιστές. Ένας μαθητής μπορεί να ακούσει τη Δραπετσώνα και να παρακολουθήσει την απλή, συγκινητική της ιστορία, έπειτα να ανοίξει τις Βιολέτες για μια εποχή και να διαβάζει ένα μόνο σύντομο ποίημα τη μέρα: οι προτάσεις είναι καθαρές, οι εικόνες συγκεκριμένες, και κάθε κομμάτι έχει μόνο λίγες γραμμές.

• Κρατήθηκε σε στρατόπεδα σε τρία νησιά, τη Λήμνο, τη Μακρόνησο και τον Άη Στράτη, πριν εκδώσει ούτε ένα βιβλίο.
• Τα πρώτα του ποιήματα διαβάζονταν δυνατά σε πολιτικές συγκεντρώσεις· τα ύστερα διαβάζονται μοναχικά τη νύχτα.
• Το τραγούδι Δραπετσώνα αφηγείται την ιστορία μιας οικογένειας που οι αρχές τής γκρεμίζουν την παράγκα.
• Μερικά από τα τελευταία του ποιήματα εκδόθηκαν μόνο μετά τον θάνατό του το 1988.