Μαίρη Αρώνη

Η Μαίρη Αρώνη γεννήθηκε με το όνομα Μαρία Αρβανιτάκη. Το Αρχείο του Εθνικού Θεάτρου τοποθετεί τη γέννησή της το 1914, ενώ άλλα βιογραφικά έργα αναφέρουν τον Δεκέμβριο του 1916, οπότε η ακριβής χρονιά παραμένει αβέβαιη. Σπούδασε υποκριτική και ξεκίνησε την επαγγελματική της πορεία στα μέσα της δεκαετίας του 1930· ορισμένα βιογραφικά τοποθετούν το ντεμπούτο της το 1935, στον θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη, της κορυφαίας Ελληνίδας ηθοποιού της εποχής. Σε όλη της την πορεία κινήθηκε ανάμεσα στους ελεύθερους θιάσους και την κρατική σκηνή.

Το 1946 εντάχθηκε στο Εθνικό Θέατρο της Αθήνας. Για ορισμένες περιόδους επέστρεψε στο ελεύθερο θέατρο, όμως το Εθνικό παρέμεινε το κέντρο της δουλειάς της. Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 ο σκηνοθέτης Αλέξης Σολομός της ανέθεσε ρόλους στις πρώτες του παραστάσεις Αριστοφάνη: την Πραξαγόρα στις Αι Εκκλησιάζουσαι το 1956 και τον ομώνυμο ρόλο της Λυσιστράτης το 1957. Από τη δεκαετία του 1960 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1980 ερμήνευσε πρωταγωνιστικούς ρόλους του παγκόσμιου δραματολογίου στη σκηνή του Εθνικού, από τον Σω ως τον Τένεσι Ουίλιαμς και τον Τσέχοφ.

Παράλληλα με τη σκηνή δίδαξε υποκριτική στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου για περίπου είκοσι πέντε χρόνια. Το αρχείο της ΕΡΤ σημειώνει επίσης ότι η Ακαδημία Αθηνών τίμησε την προσφορά της στο θέατρο. Έπαιξε σε ελάχιστες ταινίες, γιατί το θέατρο ήταν ο πυρήνας της πορείας της. Πέθανε στις 16 Ιουλίου 1992.

Η πιο γνωστή δουλειά της Αρώνη έφερε την αρχαία κωμωδία κοντά στο σύγχρονο ελληνικό κοινό. Οι παραστάσεις Αριστοφάνη του Σολομού στο Εθνικό Θέατρο χρησιμοποίησαν νεοελληνική απόδοση αντί για το αρχαίο κείμενο, με μουσική του Μάνου Χατζιδάκι και σκηνικά και κοστούμια του Γιώργου Βακαλό. Η επιλογή των λέξεων είχε σημασία: το 1956 μια εφημερίδα αναρωτήθηκε γιατί δεν προτιμήθηκε η μετάφραση των Εκκλησιαζουσών από τον Φώτο Γιοφύλλη. Ως Πραξαγόρα, η Αρώνη οδηγούσε τις γυναίκες που καταλαμβάνουν την εκκλησία του δήμου· ως Λυσιστράτη, οδηγούσε τις γυναίκες που αρνούνται τους άντρες τους ώσπου να τελειώσει ο πόλεμος. Το καλοκαίρι του 1957 η Λυσιστράτη παίχτηκε στην Επίδαυρο και στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού και επανήλθε σε επόμενες χρονιές. Το 1975 δήλωσε στην εφημερίδα Ελεύθερος Κόσμος ότι θα συνέχιζε να παίζει τον ρόλο όσο είχε αντοχή.

Οι άλλοι μεγάλοι ρόλοι της προήλθαν από ξένα έργα που παίχτηκαν σε ελληνική μετάφραση. Το 1966 ερμήνευσε τον ομώνυμο ρόλο στο Το επάγγελμα της κυρίας Γουώρεν του Σω στο Εθνικό Θέατρο και το 1977 τον επανέλαβε για την τηλεόραση της ΕΡΤ σε μετάφραση του Στάθη Σπηλιωτόπουλου. Ήταν η Σεραφίνα ντέλλε Ρόζε στο Τριαντάφυλλο στο στήθος του Τένεσι Ουίλιαμς το 1971, η Αρκάντινα στον Γλάρο του Τσέχοφ το 1976 και η Λαίδη Τόρανς στον Ορφέα στον Άδη το 1981.

Η Αρώνη ανήκει στη γενιά που έκανε ξανά δημοφιλή τον Αριστοφάνη στα νέα ελληνικά και έδωσε ελληνική σκηνική φωνή στα ξένα κλασικά έργα. Το ψηφιακό αρχείο του Εθνικού Θεάτρου διατηρεί φωτογραφίες, προγράμματα και δημοσιεύματα των παραστάσεών της, και το αρχείο της ΕΡΤ διασώζει την τηλεοπτική της ερμηνεία του 1977 στο Το επάγγελμα της κυρίας Γουώρεν. Ξεκινήστε από εκεί: δείτε λίγα λεπτά και θυμηθείτε ότι ακούτε το αγγλικό έργο του Σω σε ελληνική μετάφραση, όχι πρωτότυπο ελληνικό κείμενο. Έπειτα εξασκηθείτε στον πλάγιο λόγο με τα δικά της λόγια του 1975. Μετατρέψτε το «Όσο έχω αντοχή, θα υποδύομαι τη Λυσιστράτη» σε «Δήλωσε ότι, όσο είχε αντοχή, θα υποδυόταν τη Λυσιστράτη» και προσέξτε πώς το «έχω» γίνεται «είχε».

• Τη μουσική της Λυσιστράτης του 1957 τη συνέθεσε ο Μάνος Χατζιδάκις.
• Το 1956 ο Τύπος συζήτησε ποια νεοελληνική μετάφραση των Εκκλησιαζουσών έπρεπε να είχε χρησιμοποιηθεί.
• Ένας τίτλος περιοδικού το 1981 την ονόμασε «σιδερένια κυρία» του θεάτρου μας σε αντίθεση με την υψηλή ευαισθησία της.
• Οι πηγές διαφωνούν για τη χρονιά της γέννησής της: 1914 ή 1916.