Αλκμάν

Ελάχιστα πράγματα είναι βέβαια για τη ζωή του Αλκμάνα. Η σύγχρονη έρευνα τοποθετεί τη δράση του στη Σπάρτη, στο δεύτερο μισό του 7ου αιώνα π.Χ., όταν η πόλη ήταν ανοιχτή στη μουσική, στην ποίηση και στις δημόσιες γιορτές. Το βυζαντινό λεξικό που είναι γνωστό ως Σούδα, γραμμένο πολλούς αιώνες αργότερα, τον ονομάζει Λάκωνα από τη Μεσσόα, μια περιοχή της Σπάρτης. Αναφέρει επίσης ότι ο γραμματικός Κράτης ο Μαλλώτης τον έκανε Λυδό από τις Σάρδεις και ότι οι γονείς του λέγονταν δούλοι. Η Σούδα τοποθετεί τη γέννησή του στην 27η Ολυμπιάδα (672–669 π.Χ.), αλλά οι σύγχρονοι εκδότες θεωρούν αυτή τη χρονολόγηση αμφισβητούμενη.

Το ζήτημα της καταγωγής του συζητιόταν ήδη στην αρχαιότητα και παραμένει ανοιχτό. Βέβαιο είναι ότι τα τραγούδια του γράφτηκαν για σπαρτιατικό κοινό και σπαρτιατικές γιορτές. Έγραφε στην τοπική λακωνική μορφή της δωρικής διαλέκτου, με αιολικούς τύπους και ομηρικές εκφράσεις, και αγαπούσε τις σπάνιες λέξεις, αρκετές από τις οποίες είχαν λυδική καταγωγή. Οι αρχαίοι φιλόλογοι οργάνωσαν τα ποιήματά του σε έξι βιβλία λυρικών τραγουδιών. Οι γραφές Alcman και Alkman αποδίδουν το ελληνικό Ἀλκμάν, και στα νέα ελληνικά λέγεται Αλκμάν ή Αλκμάνας.

Ο Αλκμάν είναι γνωστός κυρίως για τα παρθένειά του, τραγούδια που τραγουδούσαν και χόρευαν χοροί κοριτσιών, συνήθως σε δημόσιες θρησκευτικές τελετές. Το μεγαλύτερο σωζόμενο δείγμα, το απόσπασμα 1 στην έκδοση του Page, ονομάζεται συχνά απλώς Παρθένειο. Βρέθηκε σε πάπυρο στη Σακκάρα της Αιγύπτου το 1855, στις ανασκαφές του Auguste Mariette, και σήμερα βρίσκεται στο Λούβρο. Το ποίημα είχε μάλλον περίπου 140 στίχους σε δεκατετράστιχες στροφές· σώζονται 101, ολόκληροι ή φθαρμένοι. Το σωζόμενο πρώτο μέρος αφηγείται τον μύθο των γιων του Ιπποκόωντα, που τιμωρήθηκαν για την αλαζονεία τους. Ύστερα ο χορός στρέφεται στην ίδια τη γιορτή και επαινεί τις δύο επικεφαλής του, την Αγιδώ και την Αγησιχόρα, συγκρίνοντάς τες με βραβευμένα άλογα, με χρυσάφι και με τον ήλιο. Ποια θεά τιμούσαν και πώς γινόταν η τελετή παραμένει αβέβαιο.

Ένα δεύτερο, πιο αποσπασματικό παρθένειο, το απόσπασμα 3, επαινεί ένα κορίτσι που λέγεται Αστυμέλοισα και περνά μέσα από το πλήθος σαν διάττων αστέρας. Άλλα σύντομα αποσπάσματα σώζονται επειδή τα παρέθεσαν μεταγενέστεροι συγγραφείς. Στο απόσπασμα 26 ο τραγουδιστής λέει στα κορίτσια ότι τα μέλη του δεν τον κρατούν πια και εύχεται να ήταν κηρύλος, θαλασσοπούλι που πετά μαζί με τις αλκυόνες. Στο απόσπασμα 39 ο Αλκμάν λέει ότι βρήκε τα λόγια και τη μελωδία του ακούγοντας τις πέρδικες. Το απόσπασμα 89 περιγράφει όλη τη φύση να κοιμάται: κορυφές και φαράγγια, πλάσματα της γης, μέλισσες, πλάσματα της θάλασσας και πουλιά.

Ο Αλκμάν διαβάζεται σήμερα σε ελληνικές ανθολογίες αρχαϊκής λυρικής ποίησης. Η διαδικτυακή ανθολογία του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας παρουσιάζει τα αποσπάσματά του στο πρωτότυπο μαζί με νεοελληνικές μεταφράσεις φιλολόγων όπως ο Ι. Θ. Κακριδής και ο Ι. Ν. Καζάζης, ώστε οι ίδιοι αρχαίοι στίχοι να συγκρίνονται σε διαφορετικές αποδόσεις. Το απόσπασμα 89 είναι καλή αφετηρία. Το Β2 αφορά το διασκευασμένο νεοελληνικό κείμενο της σελίδας, όχι την αυτόνομη ανάγνωση του δωρικού πρωτοτύπου. Πρώτα καταγράψτε ό,τι κοιμάται στο απόσπασμα. Έπειτα γράψτε τέσσερις δικές σας προτάσεις για μια ήσυχη νύχτα, για παράδειγμα «Τα βουνά κοιμούνται» και «Ο δρόμος φωτίζεται από το φεγγάρι». Διαβάστε τες δυνατά και αργά.

• Ο πάπυρος του Παρθενείου στο Λούβρο έχει διαστάσεις περίπου 22 επί 27,5 εκατοστά και δεν εκτίθεται στο κοινό.
• Η Σούδα υποστηρίζει ότι ο Αλκμάν ήταν ο πρώτος που έγραψε τραγούδια σε μέτρα διαφορετικά από τον επικό εξάμετρο.
• Σε ένα απόσπασμα ο Αλκμάν λέει ότι βρήκε τη μελωδία του ακούγοντας τις πέρδικες.
• Οι αρχαίες πηγές διαφωνούν για το αν καταγόταν από τη Σπάρτη ή από τις Σάρδεις της Λυδίας.