Ελευθέριος Βενιζέλος

Ο Βενιζέλος γεννήθηκε στις 23 Αυγούστου 1864 στις Μουρνιές, ένα χωριό έξω από τα Χανιά, όταν η Κρήτη ήταν ακόμη οθωμανική επαρχία. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και επέστρεψε στα Χανιά ως δικηγόρος και δημοσιογράφος. Στην αυτόνομη Κρητική Πολιτεία που ιδρύθηκε το 1898 υπηρέτησε ως υπουργός Δικαιοσύνης, ήρθε σε ρήξη με τον ηγεμόνα της, τον πρίγκιπα Γεώργιο, και το 1905 ηγήθηκε της ένοπλης επανάστασης του Θερίσου, που ανάγκασε τον πρίγκιπα να αποχωρήσει και έκανε τον Βενιζέλο τον πρώτο άνδρα του νησιού.

Το 1909 Έλληνες αξιωματικοί έκαναν το κίνημα στο Γουδί και κάλεσαν στην Αθήνα τον Κρητικό που δεν ανήκε στο πολιτικό κατεστημένο. Έφτασε το 1910, κέρδισε τις εκλογές και τον Οκτώβριο έγινε πρωθυπουργός. Οι μεταρρυθμίσεις ακολούθησαν με γοργό ρυθμό: αναθεωρημένο Σύνταγμα το 1911, εργατική νομοθεσία, ανασυγκροτημένος στρατός και στόλος. Έπειτα έστησε τη Βαλκανική Συμμαχία, και στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912–13 η Ελλάδα πήρε τη Θεσσαλονίκη, τα Ιωάννινα, τη Μακεδονία, την Ήπειρο, την Κρήτη και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, και ο πληθυσμός της αυξήθηκε από 2,7 σε 4,8 εκατομμύρια κατοίκους.

Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος τον έφερε αντιμέτωπο με τον βασιλιά Κωνσταντίνο Α΄, που επέμενε στην ουδετερότητα, ενώ ο Βενιζέλος ήθελε να συνταχθεί με την Αντάντ. Παραιτήθηκε δύο φορές το 1915, σχημάτισε αντίπαλη κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη το 1916 και επανήλθε στην εξουσία το 1917, αφού ο βασιλιάς αναγκάστηκε να φύγει. Αυτός ο Εθνικός Διχασμός δηλητηρίασε την πολιτική ζωή για δεκαετίες. Η Συνθήκη των Σεβρών (1920) έφερε τη Σμύρνη, αλλά έχασε τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920 και η μικρασιατική εκστρατεία κατέληξε στην Καταστροφή του 1922. Υπέγραψε τη Συνθήκη της Λωζάννης το 1923, κυβέρνησε ξανά το 1928–32 και, μετά από ένα αποτυχημένο κίνημα των οπαδών του το 1935, κατέφυγε στο Παρίσι, όπου πέθανε στις 18 Μαρτίου 1936.

Τα επιτεύγματα του Βενιζέλου είναι συνθήκες, μεταρρυθμίσεις και σύνορα. Το Σύνταγμα του 1911 εκσυγχρόνισε το ελληνικό κράτος, και η πρώτη του κυβέρνηση ψήφισε την πρώτη κοινωνική νομοθεσία. Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, που προετοιμάστηκαν με τη διπλωματία του και τη συμμαχία με τη Σερβία, τη Βουλγαρία και το Μαυροβούνιο, είναι ο λόγος που η Θεσσαλονίκη, η Κρήτη και τα Ιωάννινα είναι σήμερα ελληνικά.

Η Συνθήκη των Σεβρών, που υπογράφηκε τον Αύγουστο του 1920, ήταν το απόγειο της Μεγάλης Ιδέας, του ονείρου μιας Ελλάδας που θα περιλάμβανε όλους τους Έλληνες της Ανατολής: έδινε στην Ελλάδα την Ανατολική Θράκη και την περιοχή της Σμύρνης, «την Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών». Μέσα σε τρία χρόνια είχε πεθάνει. Το πιο μόνιμο έργο του ήταν το αντίθετο των Σεβρών: η Συνθήκη της Λωζάννης του Ιουλίου 1923, που καθόρισε τα ελληνοτουρκικά σύνορα στον Έβρο και, με την ανταλλαγή πληθυσμών που συμφωνήθηκε τον Ιανουάριο του 1923, μετακίνησε περίπου 1,2 εκατομμύρια ορθόδοξους χριστιανούς από την Τουρκία στην Ελλάδα και περίπου 400.000 μουσουλμάνους προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η αποκατάσταση των προσφύγων, σε νέες συνοικίες γύρω από την Αθήνα, τον Πειραιά και τη Θεσσαλονίκη, μεταμόρφωσε την ελληνική κοινωνία, τη μουσική της και την κουζίνα της.

Η κυβέρνησή του του 1928–32 έφτιαξε δρόμους και σχολεία, αποξήρανε τους βάλτους της Μακεδονίας και το 1930 υπέγραψε σύμφωνο φιλίας με την Τουρκία του Κεμάλ Ατατούρκ, κλείνοντας τον αιώνα των πολέμων ανάμεσα στα δύο έθνη· το 1934 ο Βενιζέλος πρότεινε τον Ατατούρκ για το Νόμπελ Ειρήνης. Ήταν λαμπρός κοινοβουλευτικός ρήτορας και διαπραγματευτής, που γοήτευε τους πολιτικούς του Παρισιού και του Λονδίνου με άπταιστα γαλλικά και αγγλικά· ο Λόιντ Τζορτζ τον αποκάλεσε τον μεγαλύτερο πολιτικό που είχε αναδείξει η Ελλάδα μετά τον Περικλή.

Φτάνοντας στην Ελλάδα, οι περισσότεροι επισκέπτες προσγειώνονται στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος», που άνοιξε το 2001, και η κεντρική λεωφόρος της Αθήνας, η Πανεπιστημίου, ονομάζεται επίσημα Ελευθερίου Βενιζέλου, όπως και ένας δρόμος σχεδόν σε κάθε ελληνική πόλη. Το σπίτι του στη συνοικία Χαλέπα των Χανίων είναι μουσείο, που το διαχειρίζεται το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών που φέρει το όνομά του, και το Μουσείο Βενιζέλου στο Πάρκο Ελευθερίας στην Αθήνα διατηρεί το σπίτι όπου έζησε· ο τάφος του, μαζί με εκείνον του γιου του Σοφοκλή, βρίσκεται στον λόφο του Προφήτη Ηλία στο Ακρωτήρι, πάνω από τα Χανιά, με θέα τον κόλπο. Τα σχολικά βιβλία ιστορίας αφιερώνουν στα χρόνια του ξεχωριστό κεφάλαιο, και οι λέξεις βενιζελικός και αντιβενιζελικός περιγράφουν ακόμη την πολιτική παράδοση μιας οικογένειας. Η άσκηση ακρόασης Β1 του ιστότοπου για ένα μάθημα ιστορίας είναι καλή ευκαιρία να ακούσετε την αφήγηση αυτών των γεγονότων στα ελληνικά.

• Γεννήθηκε οθωμανός υπήκοος και δεν έζησε στην Αθήνα πριν γίνει σαράντα πέντε ετών· λίγους μήνες μετά την άφιξή του ήταν πρωθυπουργός.
• Επέζησε από δύο απόπειρες δολοφονίας: στον σταθμό Gare de Lyon του Παρισιού τον Αύγουστο του 1920, λίγες μέρες μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών, και στον δρόμο προς την Κηφισιά τον Ιούνιο του 1933, όταν τραυματίστηκε η σύζυγός του Έλενα.
• Το 1934 πρότεινε για το Νόμπελ Ειρήνης τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, τον άνθρωπο που είχε νικήσει τον ελληνικό στρατό το 1922.
• Μετά τον θάνατό του στο Παρίσι, η σορός του μεταφέρθηκε με πλοίο κατευθείαν στην Κρήτη, παρακάμπτοντας την Αθήνα, για να αποφευχθούν συγκρούσεις ανάμεσα σε οπαδούς και αντιπάλους του.