Yorgos Theotokas

Theotokas 27 Ağustos 1905'te İstanbul'da varlıklı bir Rum ailesinde doğdu; annesi de babası da Sakız Adası'ndandı ve babası hukuk okumuştu. Çocukluğunu, sonradan Λεωνής'te anlatacağı dünyada, o büyük kozmopolit kentte geçirdi ve 1922'de, Küçük Asya felaketinin yılında, aile Atina'ya yerleşti. Atina Üniversitesi'nde hukuk okudu, ardından 1920'lerin sonunda Paris ve Londra'da eğitimini sürdürdü; bu yıllar onu Avrupa edebiyatına ve düşüncesine açtı.

Atina'ya dönünce 1929'da Orestis Digenis takma adıyla Ελεύθερο πνεύμα'yı yayımladı ve bu metin onu Seferis'in, Elitis'in, Venezis'in ve Kosmas Politis'in kuşağı olan yeni bir edebiyat kuşağının sözcüsü yaptı. Avukat olarak çalıştı, ama yazı onun hayatıydı: romanlar, öyküler, oyunlar, denemeler, gezi kitapları ve siyaset üzerine makaleler. Sağdan da soldan da gelen diktatörlüğe karşı, inançlı bir demokrat ve liberaldi; İç Savaş'tan sonra Yunanlılar arasında uzlaşmayı savundu. İki kez Ulusal Tiyatro'nun genel müdürü oldu: işgalin hemen ardından 1945–46'da ve yeniden 1952–53'te. Çok seyahat etti, Kıbrıs ve Amerika Birleşik Devletleri üzerine yazdı ve uzun yıllar günlük tuttu. 30 Ekim 1966'da Atina'da, korktuğu Nisan 1967 askerî darbesinden birkaç ay önce öldü.

Ελεύθερο πνεύμα (Özgür Ruh, 1929) kısa ve mücadeleci bir denemedir. Theotokas'a göre Yunan düzyazısı köye ve halk masalına, nostaljiye ve eski dil kavgasına hapsolmuştu. Yunanistan'ın modern kente, Avrupa'ya, fikirlere ve bireye bakan, ama Yunan kalmayı da bilen yazarlara ihtiyacı vardı. Deneme bir bağımsızlık bildirgesi olarak okundu ve ardından gelen kuşak onu programı olarak benimsedi.

Romanı Αργώ (Argo, iki cilt, 1933 ve 1936) büyük modern Yunan romanını yazma denemesidir: siyasi hayallerle dolu bir grup öğrencinin –komünistler, milliyetçiler ve idealistler– Argonotlar gibi göremedikleri bir geleceğe doğru yelken açtığı 1920'ler Atina'sının geniş bir tablosu. Λεωνής (Leonis, 1940) daha kısa ve daha yumuşaktır: Birinci Dünya Savaşı sırasında İstanbul'da büyüyen bir çocuğun, o Rum dünyasının sonuna kadar süren hikâyesi; sayfaları Yunan okul kitaplarında yer alır. Sonradan büyük roman Ασθενείς και οδοιπόροι (Hastalar ve Yolcular, 1964) olarak tamamladığı Ιερά οδός (Kutsal Yol, 1950), Yunan toplumunu işgal ve İç Savaş boyunca izler. Yunan geleneğinden ve tarihinden beslenen oyunlar da yazdı; bunlardan biri Το γεφύρι της Άρτας'tır (Arta Köprüsü, 1942). Ölümünden sonra Τετράδια ημερολογίου (Günlük Defterleri) adıyla yayımlanan günlükleri, döneminin Yunan entelektüel hayatının en iyi kayıtlarından biridir.

Yunan öğrenciler Theotokas'la, İstanbul'daki çocukluk sahneleri okuma kitaplarında yer alan Λεωνής aracılığıyla ve modern Yunan edebiyatı tarihlerinin Otuzlar Kuşağı'ndan söz ederken hep alıntıladığı Ελεύθερο πνεύμα aracılığıyla tanışır. Αργώ, iki savaş arası Atina'nın siyasi tutkularını anlamak isteyenlere hâlâ önerilen romandır. Demokrasi ve Yunan dili üzerine denemeleri kamusal tartışmalarda hâlâ alıntılanır. Bir öğrenci için Λεωνής iyi bir başlangıç noktasıdır: Yunanlıların hâlâ kısaca η Πόλη (Şehir) dediği İstanbul'da bir çocuğun dünyası üzerine, modern ve okunaklı bir Yunancayla yazılmış kısa, açık bir kitap.

• Özgür Ruh manifestosunu 1929'da, henüz otuzuna gelmeden, Orestis Digenis takma adıyla yayımladı.
• Argo romanı adını İason ile Argonotların gemisinden alır.
• Yunanistan'ın kurtuluşunun hemen ardından, 1945–46'da Ulusal Tiyatro'nun genel müdürüydü.
• Ekim 1966'da, uyarıda bulunduğu albaylar diktatörlüğünden birkaç ay önce öldü.