Yannis Papaioannou

Papaioannou 1913'te Marmara Denizi'nin güney kıyısındaki eski bir Rum kasabası olan Kios'ta (Κίος, bugün Türkiye'de Gemlik) doğdu. 1922'de Yunan ordusu Anadolu'da çöktüğünde Kios'un Rum nüfusu ayrılmak zorunda kaldı ve dokuz yaşındaki çocuk ailesiyle birlikte bir milyonu aşkın mülteci arasında Yunanistan'a geldi. Çoğu mülteci gibi neredeyse hiçbir şeyleri olmadan geldiler ve başkentin yoksul semtlerinde yeniden başladılar; Atina ile Pire arasında deniz kıyısındaki Tzitzifies'e yerleştiler.

Rebetiko, 1920'ler ve 1930'larda Atina ve Pire'nin mülteci mahallelerinde, İzmir ve İstanbul'un kahvehane müziğinin Pire yeraltı dünyasının şarkılarıyla buluşmasıyla şekillendi. Papaioannou bu dünyada büyüdü. Genç yaşta buzuki öğrendi, tavernalarda çaldı ve 1930'ların sonundan itibaren plak doldurmaya başladı. Esrar ve yeraltı dünyası hakkındaki şarkıları yasaklayan Metaksas diktatörlüğünün (1936–1941) sansürü altında çalışmak zorunda kaldı ve meslektaşları gibi aşk şarkılarına ve kent yaşamından sahnelere yöneldi.

En verimli yılları, İşgal'in ardından gelen 1940'lar ve 1950'lerdi; o dönemde rebetiko bütün ülkenin popüler şarkısı oldu ve zamanın büyük şarkıcıları onun müziğini kaydetti. 1972'ye kadar beste yapmayı ve sahneye çıkmayı sürdürdü; o yıl şafak vakti işten eve dönerken bir trafik kazasında hayatını kaybetti.

Papaioannou, rebetikoyu 1930'ların esrar tekkelerinden savaş sonrası yılların geniş kitlelerine taşıyan kuşağa aittir. Buzuki icracısı olarak klasik üç sıra telli gelenekteki temiz ve anlatımcı üslubuyla takdir edilirdi; besteci olarak da rebetikonun başlıca dans ritimlerinde, ζεϊμπέκικο (zeybek), χασάπικο (hasapiko) ve τσιφτετέλι (çiftetelli) ritimlerinde çok sayıda şarkı yazdı.

Konuları kentin yoksullarının konularıdır: aşk ve kıskançlık, gece ve meyhane, mahallenin uyanık adamı μάγκας'ın onuru ve tüm bunların altında yurdundan kopmanın hatırası. Πριν το χάραμα (Şafaktan Önce) çoğu insanın bildiği şarkıdır; adı bile müziğin gün ağarana dek sürdüğü bir meyhane gecesinin son saatlerini çağrıştırır. Πέντε Έλληνες στον Άδη (Hades'te Beş Yunanlı) bir başka büyük başarıydı; Μοδιστρούλα (Küçük Terzi Kız), Καπετάν Αντρέας Ζέππος (Kaptan Andreas Zeppos) ve Φοβάμαι μη σε χάσω (Seni Kaybetmekten Korkuyorum) türün klasikleridir. Enstrümantal Σούρουπο στις Τζιτζιφιές (Tzitzifies'te Alacakaranlık) parçasında onun kendi çalışını duyabilirsiniz.

Şarkılarının çoğu bugün kimin yazdığı bilinmeden söylenir; bu, rebetikonun büyük bölümünün kaderidir. Ancak uzmanlara göre Papaioannou, Vamvakaris ve Tsitsanis'le birlikte türe klasik biçimini veren bestecilerden biridir.

Papaioannou'yu tanımak için Πριν το χάραμα'nın bir kaydını dinleyin, ardından canlı rebetiko çalınan bir meyhaneye, bir ρεμπετάδικο'ya gidin; orada şarkıları standart repertuvarın parçasıdır ve dinleyiciler bestecinin adını bilmese de müzisyenler onları bilir. Şarkıları klasik rebetiko antolojilerinin çoğunda yer alır ve 1970'ler ile 1980'lerdeki rebetiko canlanmasında genç bir kuşak tarafından yeniden keşfedildi. Argos yakınlarındaki Nea Kios'ta eski Kios'un hatırası hâlâ yaşatılıyor. Hayatı aynı zamanda modern Yunan müziğini biçimlendiren 1922 mültecilerinin hikâyesine iyi bir giriş kapısıdır.

• Bugün Türkiye'deki Gemlik olan Kios'ta doğdu ve dokuz yaşında mülteci olarak Yunanistan'a geldi.
• Mora'da koca bir kasaba, Argos yakınlarındaki Nea Kios, onun doğduğu yerden gelen mülteciler tarafından kuruldu.
• Diğer rebetes gibi o da şarkılarını esrarla ilgili şarkıları yasaklayan Metaksas diktatörlüğünün sansürüne uydurmak zorunda kaldı.
• Pek çok Yunan onun şarkılarını adını bilmeden söyleyebilir.