Spiridon Marinatos

Marinatos 17 Kasım 1901'de (eski takvime göre 4 Kasım) Kefalonya adasındaki Liksuri'de doğdu. Atina Üniversitesi'nde, daha sonra Almanya'da Berlin ve Halle'de okudu; 1919'da, henüz öğrenciyken, Yunan Arkeoloji Servisi'ne katıldı. Girit'e gönderildi; 1929'da orada eski eserler eforu ve büyük Minos koleksiyonlarına ev sahipliği yapan Kandiye (Heraklion) Müzesi'nin müdürü oldu (1937'ye kadar). Girit'te birçok alanda kazı yaptı; bunlar arasında 1932'de Knossos'un eski limanı Amnisos vardı. Orada zambak resimleriyle süslü bir Minos villası ve yıkıntıların içinde bir pomza tabakası, yani patlamaların fırlattığı hafif volkanik taş buldu.

1939'da Atina Üniversitesi'nde arkeoloji profesörü oldu ve aynı yıl Termopylai'de kazı yaptı; orada küçük Kolonos tepesinde Leonidas ile Spartalılarının MÖ 480'deki son direnişinden kalma ok uçları buldu. Savaştan sonra Mesenya'da, Pilos bölgesinde ve Maraton'da çalıştı; 1955'te Atina Akademisi üyeliğine seçildi. 1967'de kariyerini taçlandıran kazıya, Santorini'deki Akrotiri'de başladı. Aynı yıl Yunanistan'da albaylar iktidarı ele geçirdi ve Marinatos, cuntanın arkeoloji servisini genel müfettiş olarak yönetme teklifini kabul etti; Ocak 1974'e kadar bu görevde kaldı ve bu yüzden eleştirildi. 1 Ekim 1974'te Akrotiri'de çalışırken bir duvardan düştü ve öldü. Dilediği gibi, gün ışığına çıkardığı alanın içine gömüldü; 2005'te mezarı güney girişinin yakınına taşındı.

Marinatos'un ilk büyük fikri Amnisos'taki pomzadan doğdu. 1939'da İngiliz dergisi Antiquity'de yayımlanan "The Volcanic Destruction of Minoan Crete" (Minos Giriti'nin Volkanik Yıkımı) adlı makalesinde, Girit'in yaklaşık 110 kilometre kuzeyindeki Thera yanardağının patlamasının Minos kıyılarına kül, depremler ve dev dalgalar gönderdiğini ve Knossos uygarlığının çöküşüne katkıda bulunduğunu öne sürdü. Bu kuram onu ünlü yaptı. Bugün bilim insanları patlamayı MÖ 1600 civarına, yani Minos saraylarının son yıkılışından daha önceye tarihlendiriyor; dolayısıyla bağlantı onun düşündüğünden daha dolaylı, ama patlama hâlâ Ege Tunç Çağı'nın büyük olaylarından biri sayılıyor.

Kuramını sınamak için, çiftçilerin antik duvarlar bulduğu Santorini'nin güneyindeki Akrotiri'yi seçti. 1967'den itibaren ekibi, patlamayla gömülmüş ve metrelerce külün altında korunmuş müreffeh bir Tunç Çağı kasabasını ortaya çıkardı: sokaklar, meydanlar, iki ve üç katlı evler, depolama küpleri, biçimleri külün içinde boşluklar olarak kalmış mobilyalar. Pompeii'nin aksine neredeyse hiç ceset bulunmadı; sakinler zamanında kaçmış görünüyor. Hepsinden önemlisi, duvarlar resimlerle kaplıydı: kırmızı zambaklar ve kırlangıçlarla Η Άνοιξη (İlkbahar), boks yapan iki oğlan, avını tutan genç bir balıkçı ve liman kasabaları arasında yol alan bir filoyu gösteren uzun bir minyatür friz. Bu freskler Ege sanatına dair tablomuzu değiştirdi. Marinatos sonuçları yıl yıl Excavations at Thera (Thera Kazıları) adlı raporlarında yayımladı.

Akrotiri bugün Yunanistan'ın en çok ziyaret edilen arkeolojik alanlarından biridir ve büyük, modern bir çatıyla korunur; antik sokaklarında yürürken girişin yakınındaki Marinatos'un mezarının hemen yanından geçersiniz. Duvar resimlerinin çoğu Atina'daki Ulusal Arkeoloji Müzesi'nde ve Fira'daki Tarihöncesi Thera Müzesi'ndedir; kırlangıçlı İlkbahar freski afişlerde, kitap kapaklarında ve hediyeliklerde karşımıza çıkar. Kazı onun ölümünden sonra meslektaşı Hristos Dumas yönetiminde sürdü. Santorini'yi ziyaret edenler, Marinatos ve başkalarının bağlantı kurduğu, Platon'un Atlantis efsanesinin ardında Thera'nın yıkımının yattığı hikâyesini sık sık duyar. Doğduğu yer Liksuri'de Kefalonya'nın ünlü evlatlarından biri olarak anılır.

• Thera patlaması ile Minos Giriti arasındaki bağlantıyı ilk kez 1939 tarihli bir makalede önerdi.
• Termopylai'de Kolonos tepesinde MÖ 480 savaşından kalma ok uçları buldu.
• Akrotiri'de neredeyse hiç insan kalıntısı bulunmadı; bu da sakinlerin patlamadan önce kaçtığını düşündürüyor.
• 1974'te kazı sırasında düşerek Akrotiri'de öldü ve alanın içine gömüldü.