Harilaos Trikupis

Trikupis 11 Temmuz 1832'de, o zaman Yunanistan'ın başkenti olan Nafplion'da doğdu. Babası Spiridon Trikupis politikacı, diplomat ve Yunan Devrimi'nin ilk büyük tarihçisiydi; annesi Mavrokordatos ailesindendi. Paris'te hukuk okudu, ardından babasının büyükelçi olduğu Londra'daki Yunan elçiliğine katıldı. İngiltere'de uzun yıllar geçirdi, oranın parlamenter sistemine hayran kaldı ve 1864'te Britanya'nın İyon Adaları'nı Yunanistan'a devrettiği müzakerelere katıldı.

Atina'ya dönünce 1860'larda meclise girdi. Onun anı 29 Haziran 1874'te, Οι Καιροί (Kairi) gazetesinin «Τις πταίει;» (Suçlu Kim?) makalesini yayımlamasıyla geldi. Makalede ülkedeki siyasi kaostan bizzat Kral I. Yorgo'yu sorumlu tutuyordu, çünkü kral sürekli çoğunluğu olmayan hükümetler atıyordu. Trikupis kısa bir süre tutuklandı, ama 1875'te kral meclisin açıklanmış güveni anlamına gelen «δεδηλωμένη» ilkesini kabul etti ve onu başbakan atadı.

Hükümeti yedi kez yönetti; en uzun dönemleri 1882–1885 ve 1886–1890 idi. Rakibi Theodoros Deliyannis ile uzun bir düello sürdürdü. 1893 devlet iflasından ve kendi sandalyesini bile kaybettiği 1895 seçimlerindeki ağır yenilgiden sonra Yunanistan'dan ayrıldı. 1896'da Güney Fransa'daki Cannes'da öldü. Hiç evlenmedi; kız kardeşi Sofia ömür boyu yol arkadaşı ve dayanağı oldu.

Trikupis Yunanistan'ın modern bir Avrupa devleti olmasını istiyordu ve bunun için iki şeyin gerektiğine inanıyordu: dürüst parlamenter yönetim ve altyapı. Birincisini «Τις πταίει;» ve bugün de Yunan anayasasının bir ilkesi olan δεδηλωμένη ile gerçekleştirdi: bir hükümet meclis çoğunluğunun güvenine sahip olmalıdır.

İkincisi büyük bayındırlık programıydı. İktidara geldiğinde Yunanistan'da neredeyse hiç demiryolu yoktu ve doğru dürüst yol azdı. Hükümetleri döneminde Attika, Mora ve Teselya boyunca bir demiryolu ağı kuruldu, pek çok yeni yol açıldı, limanlar iyileştirildi ve 1882'de Korint Kanalı'nın yapımına başlandı; kanal sonunda 1893'te açıldı. Kamu yönetimini ve orduyu yeniden düzenledi, donanma için modern savaş gemileri sipariş etti.

Bütün bunlar ağır vergiler ve büyük dış borçlarla ödendi. Deliyannis'in önderliğindeki muhalifleri onu halkı vergilerle ezmekle suçladı; uluslararası ekonomik kriz Yunan ihracatını, özellikle kuru üzümü vurduğunda devlet borçlarını artık ödeyemez oldu. Aralık 1893'te Yunanistan iflas ilan etti ve Trikupis'in bunu mecliste «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν» (Ne yazık ki iflas ettik) sözleriyle duyurduğu söylenir. Tarihçiler tam olarak bu sözleri kullandığından şüphe eder, ama ifade dilde kaldı ve 2010 borç krizi sırasında bütün gazetelerin manşetlerine geri döndü.

Trikupis ciddi, reformcu devlet adamının örneği olarak anılır ve her partiden Yunan politikacılar hâlâ ona atıfta bulunur. Adı, 2004'te açılan ve Mora'yı ailesinin kenti Mesolongi yakınında batı Orta Yunanistan'a bağlayan, Korint Körfezi üzerindeki Rio–Andirio köprüsü Γέφυρα Χαρίλαος Τρικούπης üzerindedir. Χαριλάου Τρικούπη adlı caddeler Atina'dan ve neredeyse her Yunan kentinden geçer; Atina'da Eski Meclis binasının yanında bir heykeli durur. Okul tarih kitaplarında «Τις πταίει;» ve δεδηλωμένη standart konulardır; «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν» ise her Yunanlının bildiği, para her bittiğinde acı bir mizahla kullanılan bir sözdür.

• Babası Spiridon Trikupis de başbakandı ve Yunan Devrimi'nin ilk büyük tarihini yazdı.
• Onu ünlü yapan makale «Τις πταίει;» 1874'te yayımlandı ve kısa süreli tutuklanmasına yol açtı.
• Korint Kanalı'na onun hükümeti döneminde 1882'de başlandı ve kanal, iflasla aynı yıl olan 1893'te açıldı.
• 1895 seçimlerinde yalnızca iktidarı değil, meclisteki kendi sandalyesini de kaybetti.