Konstantin Karatodori

Karatodori 13 Eylül 1873'te Berlin'de, İstanbullu seçkin bir Rum ailenin çocuğu olarak doğdu. Babası Stefanos Karatodori, Berlin'de ve daha sonra Brüksel'de görev yapan bir Osmanlı diplomatıydı; bu yüzden çocuk Belçika'da Yunanca, Fransızca ve Almanca konuşarak büyüdü. Brüksel'deki askeri okulda okudu ve mühendis oldu; 1900 dolaylarında Mısır'da Nil üzerindeki baraj inşaatlarında İngilizler için çalıştı. Orada boş zamanlarında matematik okudu ve hayatını değiştirmeye karar verdi.

Neredeyse yirmi yedi yaşındayken Berlin Üniversitesi'ne kaydoldu, ardından matematiğin dünya başkenti Göttingen'e geçti ve 1904'te Hermann Minkowski'nin yanında doktorasını tamamladı. Yükselişi hızlı oldu: Hannover, Breslau ve başka yerlerdeki görevlerin ardından 1913'te Göttingen'de Felix Klein'ın yerine geçti, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda da Berlin Üniversitesi'nde bir kürsüye geçti.

1920'de Başbakan Elefterios Venizelos onu İzmir'de yeni bir Yunan üniversitesini, İyonya Üniversitesi'ni örgütlemeye davet etti. Karatodori kendini projeye adadı, ama Eylül 1922'de Yunan ordusu Anadolu'da yenildi ve İzmir yandı. Kurtarabildiğini kurtardı ve Atina'ya geldi; 1924'e kadar orada Üniversite'de ve Politeknik'te ders verdi. 1926'da Atina Akademisi kurulduğunda, bilimler sınıfında üyelerinden biri oldu. 1924'ten ölümüne kadar Münih'te profesördü ve Nazi yıllarını ve savaşı orada yaşadı. 2 Şubat 1950'de Münih'te öldü.

Karatodori'nin matematiği soyuttur, ama etkisi her yerdedir. Bir niceliği olabildiğince küçük ya da büyük yapan eğrileri ve yüzeyleri arayan dal olan varyasyonlar hesabında, bugün bu alana giden «kraliyet yolu» denen yaklaşımı geliştirdi ve 1935 tarihli kitabında ortaya koydu. Uzunluğu, alanı ve olasılığı titizlikle tanımlayan ölçü kuramında, bir dış ölçüden ölçü kurma yöntemi, 1918 tarihli reel fonksiyonlar üzerine derslerinde yayımlanmış olup her üniversitede okutulan standart yaklaşımdır; öğrenciler onu «Karatodori ölçütü» ya da «Karatodori genişleme teoremi» olarak tanır. Karmaşık analize ve konform dönüşümlere de temel katkılar yaptı.

Asıl matematiğin dışında, termodinamiğin temelleri üzerine 1909 tarihli makalesi, ikinci yasaya tek bir geometrik ilkeye dayanan aksiyomatik bir biçim verdi: bir sistemin herhangi bir durumunun yakınında, ısı alışverişi olmadan ulaşılamayan durumlar vardır. Fizikçiler bu «Karatodori ilkesini» hâlâ tartışır.

1916'da, Albert Einstein genel görelilik kuramını tamamlarken, iki adam mekanik ve varyasyonlar hesabı sorunları üzerine mektuplaştı; bu yazışma günümüze ulaşmıştır ve bilim tarihçileri tarafından hâlâ incelenmektedir. Karatodori Yunanca da yazdı ve sonuna kadar kendini Almanya'da çalışan bir Yunan bilgini olarak gördü.

Yunanistan'da Karatodori, Yunanların bilimdeki üstünlüğünün bir simgesidir; adı okul matematik kitaplarında ve Yunan bilim insanları üzerine popüler yazılarda geçer. Trakya'daki Gümülcine'de (Komotini) ona adanmış bir müze kitaplarını, mektuplarını ve kişisel eşyalarını sergiler ve Yunan matematikçileri için bir ziyaret yeridir. 1926'daki kuruluşundan beri onu üyeleri arasında sayan Atina Akademisi, onu modern çağın büyük Yunan bilim insanlarından biri olarak onurlandırır. Yunanistan'ın dört bir yanında sokaklar ve okullar onun adını taşır: Οδός Καραθεοδωρή. Üniversitede matematik ya da fizik okuyan her öğrenci adına bir ders kitabında rastlar, çoğu zaman da bu adın arkasındaki kişinin Yunan olduğunu bilmeden.

• Mühendis olarak yetişti ve neredeyse yirmi yedi yaşında matematiğe geçmeden önce Nil üzerindeki barajlarda çalıştı.
• 1913'te Göttingen'de, çağının en ünlü matematikçilerinden Felix Klein'ın yerine geçti.
• Einstein, genel göreliliği tamamlamak üzereyken, 1916'da ona mektup yazdı.
• İzmir'de kurduğu Yunan üniversitesi, kent 1922'de yok edildiğinde açılmaya hazırdı.