Leonidas Zervas

Zervas 1902’de, Mora yarımadasının ortasında, Arkadya’daki Megalopoli’de doğdu. 1918’de Atina Üniversitesi’nde kimyaya başladı ve 1921’de o dönem kimyanın dünya merkezi olan Almanya’ya gitti; 1924’te Berlin Üniversitesi’nden mezun oldu ve 1926’da orada, büyük Emil Fischer’in öğrencisi Max Bergmann’ın yanında doktorasını yaptı. Bergmann’ı Dresden’e izledi; Bergmann orada Kaiser Wilhelm Derneği’nin deri ve proteinlere adanmış bir araştırma enstitüsünü yönetiyordu. İki adam ünlü buluşlarını Dresden’de yaptılar ve 1932’de yayımladılar.

Naziler iktidara gelince, Yahudi olan Bergmann Almanya’dan ayrılmak zorunda kaldı ve 1934’te New York’taki Rockefeller Enstitüsü’ne geçti; Zervas 1934’ten 1937’ye kadar orada onunla çalıştı, ardından Yunanistan’a döndü. Önce Selanik Üniversitesi’nde (1937–1939), sonra 1939’dan askerî cuntanın onu 1968’de görevden almasına kadar Atina Üniversitesi’nde organik kimya profesörü olarak ders verdi; bilime çok az kaynak ayıran bir ülkede bir araştırma okulu kurdu.

1956’da Atina Akademisi üyeliğine seçildi ve 1970’te başkanlığını yaptı. 10 Temmuz 1980’de Atina’da öldü.

Proteinler ve peptit denen daha kısa zincirler, birbirine bağlanmış amino asitlerden oluşur. Her amino asidin iki tepkin ucu vardır; bu yüzden kimyagerler ikisini belirli bir sırayla bağlamaya çalıştıklarında moleküller her yöne tepkimeye giriyor ve işe yaramaz bir karışım ortaya çıkıyordu. Sorun, bir ucu geçici olarak korumak, bağı kurmak ve ardından yeni oluşmuş kırılgan bağı bozmadan korumayı kaldırmaktı.

Bergmann ile Zervas’ın 1932’de yayımlanan çözümü karbobenzoksi grubuydu. Benzil kloroformat ile bir amino asidin amin ucuna bağlandığında o ucu kapatır; peptit bağı oluştuktan sonra katalitik hidrojenasyonla nazikçe uzaklaştırılabilir ve peptit bozulmadan kalır. Kimyagerler ilk kez amino asitleri, ipe dizilen boncuklar gibi tek tek ekleyebildiler. Yaklaşık yirmi yıl boyunca bu, peptit sentezinin temel yöntemi oldu ve 1950’lerde oksitosin gibi hormonların laboratuvarda sentezine götüren çalışmaları mümkün kıldı. Kimyagerler bu grubu hâlâ Cbz ya da yalnızca Z kısaltmasıyla kullanıyor.

Atina’da Zervas ve aralarında Ifigenia Photaki’nin de bulunduğu çalışma arkadaşları, 1960’larda o-nitrofenilsülfenil (Nps) grubu gibi başka koruyucu gruplar geliştirdi ve sistein gibi amino asitlerin kimyasını inceledi. Laboratuvarı, ilk Yunan peptit kimyası okulu oldu.

Koruyucu grupları öğrenen her kimya öğrencisi onun adıyla karşılaşır: Bergmann–Zervas yöntemi dünyanın her yerinde organik kimya ve biyokimya ders kitaplarında yer alır ve karbobenzoksi grubunun Z harfi çoğu zaman Zervas’a bir saygı olarak açıklanır. Yunanistan’da, hekim Georgios Papanikolaou gibi Yunan adlarını yirminci yüzyıl bilim tarihine yazdıran kuşakla birlikte, modern kimya araştırmasının kurucularından biri olarak anılır. Peptit kimyası, kısmen kurduğu okul sayesinde, Yunan üniversitelerinde ve araştırma merkezlerinde hâlâ güçlü bir alandır. Öğrenci için iyi bir alıştırma, onun hikâyesini Yunanca okumak ve χημεία’dan πρωτεΐνη’ye kadar bilim sözcüklerinin ne kadarının Yunanca kelimelerden geldiğine dikkat etmektir.

• Bergmann ile bulduğu koruyucu grup kimyada hâlâ Z diye yazılır; bu harf sıklıkla onun adıyla ilişkilendirilir.
• Buluş Dresden’de, deri araştırmalarına adanmış bir enstitüde yapıldı, çünkü deri proteinden oluşur.
• 1956’da Atina Akademisi’ne seçildi ve 1970’te başkanıydı.
• Kimya, protein ve peptit gibi sözcüklerin hepsinin Yunanca kökleri vardır: πεπτός «sindirilmiş» demektir.