Elisavet Moutzan-Martinengou

Elisavet Moutzan 2 Ekim 1801’de İyon Adaları’ndaki Zakintos’ta eski bir aristokrat ailede doğdu; anne ve babası Fragkiskos Moutzan ile Angeliki Sigourou’ydu. Adı Elisabeth, Moutza ya da Martinegou biçiminde de geçer. Onun sınıfından bir kızın aile evinde kalması beklenirdi. Kendi anlatısında genç bir kadının neredeyse hiç dışarı çıkamadığı, okuma isteğinin çevresine tuhaf göründüğü kapalı bir dünyayı anlatır. Düzenli eğitimi azdı; Antik Yunanca ve İtalyanca okuyarak pek çok şeyi kendi kendine öğrendi.

En derin isteği okumaya ve yazmaya adanmış bir hayat sürmekti. Dinsel bir çağrıdan çok evlilikten ve kapatılmışlıktan kaçmak için manastıra girmek istedi, ailesi reddetti. Zakintos’tan gizlice İtalya’ya gitmeyi de denedi ama başaramadı. 1821 Yunan Devrimi haberinin onu öyle heyecanlandırdığını anlatır ki kendisi de silah kuşanmayı diledi. 1831’de, aileler arasındaki uzun pazarlıklardan sonra Nikolaos Martinengos ile evlendi. 1832’de, oğlu Elisavetios’un doğumundan kısa süre sonra öldü; kaynaklar kaç gün sonra olduğu konusunda farklıdır.

Elisavet çok yazdı: Yunanca ve İtalyanca oyunlar, şiirler ve Aiskhylos’un Προμηθεύς Δεσμώτης (Zincire Vurulmuş Prometheus) ile Homeros’un Οδύσσεια (Odysseia) gibi antik eserlerin düzyazı çevirileri. Bunların neredeyse tamamı kayboldu. Tek tamamlanmış eserinin yanında yalnızca dağınık parçalar kaldı.

O eser 1831’de tamamlanan Αυτοβιογραφία’dır (Otobiyografi). Birinci tekil şahısla ailesine ve sonraki okurlara kendisi için planlanan hayatı neden reddettiğini açıklar. Kapalı geçen günleri, kitaplara açlığını, topluma yararlı olma umudunu ve neredeyse çocuklarıymış gibi seslendiği yazıları için duyduğu korkuyu anlatır. Dili, İtalyanca alıntı sözcükler ve kilise sözcükleriyle karışmış İyon üst sınıfının konuşma Yunancasıdır; bu yüzden bugün daha eski ve resmî duyulur. Oğlu metni 1881’de Atina’da Η Μήτηρ μου (Annem) başlığıyla yayımladı ama bazı bölümleri çıkardı; bu nedenle bugün kısaltılmış bir metin okuyoruz. Araştırmacılar onu genel olarak bir kadının yazdığı ilk Modern Yunanca düzyazı metni ve İyon Adaları’ndaki gündelik hayata dair nadir bir birinci ağızdan tanıklık sayar.

Αυτοβιογραφία bugün Modern Yunan edebiyatının bir klasiğidir. Yunan öğrenciler ortaokulun üçüncü sınıfında Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (Modern Yunan Edebiyatı Metinleri) ders kitabında bölümler okur. Metin birçok kez yeniden yayımlandı, en son 2021’de, ve İngilizceye (1989) ile Fransızcaya (2020) çevrildi. Dido Sotiriu’nun gençlik romanı Οι επισκέπτες (Ziyaretçiler, 1979) onun hikâyesiyle söyleşir ve Yunan tiyatroları onu sahneye taşıdı. Nikolaos Kantounis’in yaptığı portresi Atina Ulusal Galerisi’ne aittir. Deneyin: «χωρίς να δύναμαι να πηγαίνω» cümlesini okuyun, eski δύναμαι fiilinin yerine μπορώ koyun ve okul yıllarınız hakkında iki cümle yazın: Μπορούσα να… (…abiliyordum) ve Δεν μπορούσα να… (…amıyordum).

• Oğlu Αυτοβιογραφία’yı 1881’de, tamamlanmasından tam elli yıl sonra yayımladı.
• 1821 Devrimi haberinin kanını ısıttığını yazdı.
• Portresini 1832 dolaylarında Zakintoslu ressam Nikolaos Kantounis yaptı.
• Kütüphane katalogları onu Moutza, Moutsa ve Martinegou gibi pek çok yazımla kaydeder.