Rina Katselli

Rina Katselli 1938’de Girne’de doğdu ve kentin Rum lisesini bitirdi. Öğrenciyken İngiliz sömürge yönetimine karşı 1955–1959 EOKA mücadelesine katıldı ve İngiliz makamları onu yaklaşık bir ay hapsetti. 1958’de Girne’deki amatör tiyatroda yönetmenlik ve oyunculuk yapmaya başladı, 1959’da da ilk oyununu yazdı. Bağımsızlık dönemi civarında Stelios Katsellis ile evlendi (kaynaklar 1959 ya da 1960 der); onun ailesi Girne’deki Dome Otel’in sahibiydi.

Girne’deki hayatı Temmuz 1974’te, Türk kuvvetleri kenti ele geçirip neredeyse tüm Kıbrıslı Rum sakinleri yerinden edildiğinde sona erdi. Önce Limasol’a taşındı, daha sonra Lefkoşa’ya yerleşti. 1981’de Demokratik Parti (DİKO) listesinden Temsilciler Meclisi’ne seçildi ve 1996’ya kadar Girne’den yerinden edilenleri temsil etti. Parlamentodaki ilk Kıbrıslı Rum kadındı; bir Kıbrıslı Türk kadın, Ayla Halit Kazım, daha önce, 1963’te orada oturmuştu. Kırk yıl boyunca Girne Halkbilim Derneği’nin sekreterliğini yaptı ve 1973’te Χρυσοπολίτισσα (Hrisopolitissa) yayınevini kurdu. 28 Mayıs 2021’de 83 yaşında öldü.

Katselli’nin 1959’dan itibaren yazdığı ilk oyunlar 1970’te teksirle çoğaltılmış yedi ciltte toplandı; Ο ανάξιος (Değersiz) 1962’de sahnelendi. 1974’ten sonra yurdundan kopma onun ana teması oldu. İlk kez 1975’te «Γυναίκα της Κερύνιας» (Girneli Kadın) takma adıyla yayımlanan Πρόσφυγας στον τόπο μου (Kendi Toprağımda Mülteci), 1974’ün ikinci yarısını anlatan günlük biçiminde bir anlatıdır. Yalın ve doğrudan bir dille darbeyi, askerî harekâtı ve mülteci olarak geçirilen ilk Noel’i kaydeder; Seferis ve Elitis’in dizelerini de usulca yankılar. Orada yazdığı gibi, onun için Girne yalnızca coğrafi bir alan değildi.

Romanları Στα βουνά της Τραμουντάνας (Tramontana Dağlarında) ve Γαλάζια φάλαινα (Mavi Balina, 1978) Kıbrıs devlet ödülleri aldı. Mavi Balina, yerinden edilmiş bir Kıbrıslı Rum’u, modern dünyanın adaletsizlikleri ve nükleer silah korkusuyla karşı karşıya kalan sade bir adamı izler; bir sahne uyarlaması 1980’de Kıbrıs Tiyatro Örgütü (THOC) tarafından sahnelendi. THOC ayrıca Η τρελή γιαγιά’yı (Deli Nine) sahneledi ve oyunlarından biri Roma’daki Silvio D’Amico Ulusal Dram Sanatı Akademisi’nde İtalyanca oynandı. Ayrıca Κερύνεια εκ στόματος γερόντων (Yaşlıların Ağzından Girne) gibi yerel tarih ve halkbilim kitapları ile Girneli avukat ve aydın Savas Hristis’in iki ciltlik bir yaşam öyküsünü yazdı. Kitapları İngilizce, Fransızca, İspanyolca ve Rusçaya çevrildi.

Katselli Kıbrıs Devlet Edebiyat Ödülü’nü dört kez kazandı ve 2010’da Kıbrıs Cumhuriyeti ona Edebiyat, Sanat ve Bilimde Üstünlük Ödülü’nü verdi. Πρόσφυγας στον τόπο μου’dan bölümler, Kıbrıs Eğitim Bakanlığı’nın okul antolojisi Κείμενα Κυπριακής Λογοτεχνίας’da (Kıbrıs Edebiyatından Metinler) yer alır. Kıbrıs Üniversitesi Kütüphanesi, Rina Katselli ve Girne Halkbilim Derneği Arşivi’ni Λήκυθος adlı dijital deposunda saklar. Şunu deneyin: 30 Aralık 1974 tarihli günlük kaydını sözlükle okuyun; kaybedilenler hakkında bir cümle, kalanlar hakkında bir cümle bulun. Sonra bu sayfadaki B2 metnini kullanarak kendi hayatınızdan iki yeri tanıtın: Γεννήθηκα στην Κερύνεια, αλλά ζω στη Λευκωσία (Girne’de doğdum ama Lefkoşa’da yaşıyorum). Kentleri kendi kentlerinizle değiştirin.

• Mülteci günlüğünün ilk baskısı yalnızca «Γυναίκα της Κερύνιας» (Girneli Kadın) imzasını taşıyordu.
• Günlüğünde κάθουμαι ve εύχουμαι gibi Kıbrıs Rumcası fiil biçimleri geçer; standart Yunancada bunlar κάθομαι ve εύχομαι’dır.
• 1974–75’te Agios Minas Manastırı’nın rahibelerinden yumurta temperasıyla ikona resmini öğrendi.
• 2015’te Girne Halkbilim Derneği’nin onursal başkanı oldu.