Evangelos Zappas

Zappas 1800'de, bugünkü Güney Arnavutluk'ta Ergiri yakınlarında Epir'in bir Rum köyü olan Labovo'da doğdu. Yaklaşık on üç yaşındayken Tepedelenli Ali Paşa'nın milislerine katıldı; 1821'de Devrim patlak verince Yunanlıların safında savaştı. Markos Botsaris'in yakın dostuydu; Botsaris'in 1823'te ölümünden sonra Kitsos Tzavelas gibi başka komutanların emrinde hizmet etti ve binbaşı rütbesine yükseldi. Savaştan sonra yeni Yunan devletinde kalmadı. 1831'de pek çok Rum'un yaşayıp ticaret yaptığı Eflak'a, bugünkü Romanya'ya yerleşti. Orada toprak satın aldı ve kiraladı, büyük ölçekte tarım yaptı ve ülkenin en zengin adamlarından biri oldu.

1850'lerde, varlıklı ve çocuksuz bu adam düşüncelerini Yunanistan'a çevirdi. 1856'da Kral Otto'ya yazarak antik Olimpiyat Oyunları'nın yeniden canlandırılmasını finanse etmeyi önerdi ve 1859'da ilk «Ολύμπια» onun parasıyla Atina'da yapıldı. 19 Haziran 1865'te Romanya'daki Broşteni'de öldü. Vasiyetiyle servetinin büyük kısmını olimpiyat projesi ve onu barındıracak bir bina için Yunan devletine bıraktı; mirası yöneten kuzeni Konstantinos Zappas işlerle ilgilendi. İsteği üzerine cesedi daha sonra doğduğu Labovo'ya yeniden gömüldü; başı ise Atina'ya getirildi ve 1888'de binanın açıldığı gün Zappion'un önündeki heykelinin altına konuldu.

Zappas'ın başarısı, Pierre de Coubertin'den bir kuşak önce modern olimpiyat fikrine somut bir biçim vermesiydi. Fikir zaten havadaydı: şair Panagiotis Sutsos 1830'larda Oyunların yeniden canlandırılması çağrısında bulunmuştu. Zappas parayı ve inadı sağladı. İlk Zappas Olimpiyatları Kasım 1859'da Atina'nın merkezindeki bir meydanda yapıldı; atletizm yarışmalarının yanı sıra tarım ve sanayi ödüllerinin de verildiği mütevazı bir etkinlikti, çünkü Oyunların genç ulusun ilerlemesini göstermesi amaçlanıyordu.

Ölümünden sonra mirası daha fazlasını karşıladı. 1870 Oyunları için antik Panathinaiko Stadyumu kısmen kazılıp temizlendi ve yarışmalar orada büyük bir kalabalığın önünde yapıldı; bu, stadyumun antik çağdan beri ilk kez oyunlar için kullanılmasıydı. Beyaz mermerle tamamen yeniden inşası daha sonra, 1896 Oyunları için başka bir hayırsever olan Georgios Averof'un parasıyla yapıldı. Zappion'un kendisi, Danimarkalı mimar Theophil Hansen'in tasarımıyla 1874'te başladı ve 1888'de açıldı: Korint revaklı ve yuvarlak iç avlulu neoklasik bir yapıdır ve sık sık olimpiyat fikri için dikilmiş dünyanın ilk binası olarak anılır. Modern Oyunlar 1896'da doğduğunda burada eskrim yarışmaları yapıldı.

Zappion hâlâ Ulusal Bahçe'de, Parlamento ile Panathinaiko Stadyumu arasında durur ve konferanslar, sergiler ve resmî törenler için kullanılır. 28 Mayıs 1979'da Yunanistan Avrupa Topluluğu'na katılım antlaşmasını burada imzaladı. Çevresindeki bahçeler Atina'nın en sevilen yürüyüş yerlerinden biridir, yanındaki kafe de klasik bir buluşma noktasıdır. Zappas'ın heykeli girişte durur ve Yunan okullarında olimpiyat tarihi anlatıldığında adı hep anılır. İyi bir öneri: Sintagma'dan Ulusal Bahçe'nin içinden Zappion'a yürüyün, heykelinin önünde durun, sonra on dakika ötedeki 1896'nın mermer stadyumuna, Καλλιμάρμαρο'ya devam edin.

• 1859 Zappas Olimpiyatları, 1896'daki ilk uluslararası Olimpiyat Oyunları'ndan otuz yedi yıl önce yapıldı.
• Başı Zappion'daki heykelinin altında, bedeni ise bugünkü Arnavutluk'taki doğduğu köy Labovo'da yatıyor.
• Mermer Panathinaiko Stadyumu'nu Zappas değil Georgios Averof finanse etti; Zappas'ın parası 1870 Oyunları için antik alanı temizlemişti.
• Yunanistan'ın Avrupa Topluluğu'na katılım antlaşması 1979'da Zappion'da imzalandı.