Takis (Panagiotis Vassilakis)

Panagiotis Vassilakis 29 Ekim 1925'te Atina'da doğdu ve İşgal ile İç Savaş yıllarında büyüdü. Hiçbir resmî sanat eğitimi almadı; gençken antik Yunan ve Kiklad heykellerine, reprodüksiyonlarda da Giacometti ve Picasso'ya bakarak resim çizdi ve alçı figürler yaptı. Kuşağının birçok Yunan sanatçısı gibi ülkesinden ayrıldı ve 1954'te Paris'e yerleşti; eserlerini yalnızca «Takis» diye imzaladı.

Orada konusunu çabucak buldu. Tren istasyonlarındaki sinyal, ışık ve anten ormanından etkilenerek 1950'lerin ortasında ilk Signaux (Sinyaller) eserlerini yaptı ve 1959 civarında elektromıknatıs kullanmaya başladı. 1960'ta Paris'teki Iris Clert galerisinde düzenlenen bir etkinlikte Güney Afrikalı şair Sinclair Beiles bir mıknatısla kısa süre havada asılı kalarak bir manifesto okudu: ilk astronottan önce uzayda bir insan. Takis Londra'da ve Amerika Birleşik Devletleri'nde çalıştı, 1968'de MIT'nin Center for Advanced Visual Studies merkezinde araştırmacı oldu. Ocak 1969'da New York'taki Museum of Modern Art'a girdi ve kendi eserlerinden birini, izni olmadan sergilendiği için protesto ederek sergiden kaldırdı; bu eylem, sanatçıların hakları için mücadele eden Art Workers' Coalition'ın doğmasına yardım etti.

1986'dan itibaren Atina'nın doğusundaki Gerakas'ta bir vakıf ve araştırma merkezi kurdu; son on yıllarını orada yaşayıp çalışarak geçirdi. 2019'da Londra'daki Tate Modern, eserlerinin büyük bir retrospektif sergisini açtı. 9 Ağustos 2019'da 93 yaşında Atina'da öldü.

Takis enerjiyi görünür kılmak istiyordu. Sinyalleri ince, esnek çelik çubuklardır; bazen birkaç metre yüksekliğindedir ve tepelerinde lambalar, küçük nesneler ya da metal parçaları bulunur; rüzgârda salınır ve bir havaalanının sinyal ışıkları gibi yanıp söner, şiire dönüşen bir teknoloji manzarası. Manyetik heykelleri, yani télésculpture'ları, gizli elektromıknatıslarla çivileri, iğneleri, metal koni ve bilyeleri havada asılı tutar; bunlar hiçbir şeye değmeden havada titrer, böylece kuvvetin kendisi eser olur.

1960'ların ortasından itibaren Musicales eserleriyle manyetizmayı sese dönüştürdü: bir mıknatısın ileri geri çektiği bir iğne ya da metal bilye, yükseltilmiş tek bir tele vurarak yavaş, derin, neredeyse kozmik bir müzik üretir. Müzisyenler ve bilim insanlarıyla çalıştı; sanatla bilimin aynı şeyi aradığını söylemeyi severdi.

En tanınmış kamusal eseri, Paris'in iş merkezi La Défense'taki Bassin Takis'tir; 1990 civarında tamamlandı: sudan onlarca yüksek ışık sinyalinin yükseldiği, geceleri ofis kuleleri arasında parlayan uzun bir havuz. Başka Sinyaller Paris'te, Atina'da ve başka yerlerde meydanlarda ve bahçelerde durur. Eseri, Jean Tinguely ve Yaacov Agam'ın yanında 1950'ler ve 1960'ların kinetik sanatına aittir, ama içinde açıkça Yunan bir şey vardır: ışığa, gökyüzüne ve yalın, neredeyse arkaik bir biçime duyulan sevgi.

Atina'da, yaşayıp çalıştığı ev ve atölye kompleksi olan Gerakas'taki Takis Vakfı'nı (Ίδρυμα Τάκις) ziyaret edebilirsiniz; bahçede ve atölyede Sinyaller ve manyetik eserler durur. Belirli saatlerde açıktır, gitmeden önce kontrol edin. Paris'te alacakaranlıkta metroyla La Défense'a gidin ve ışık sinyalleri havuzu boyunca yürüyün. Eserleri Centre Pompidou, Tate ve MoMA koleksiyonlarında ve Atina'daki Ulusal Çağdaş Sanat Müzesi'nde (EMST) bulunur. Yunan gazeteleri ve televizyonu, Tate retrospektifinin onu yeni bir kuşakla tanıştırdığı 2019'da ona saygı duruşunda bulundu.

• Hiç sanat okuluna gitmedi; 1954'te Paris'e taşınmadan önce Atina'da kendi kendini yetiştirdi.
• 1960'ta bir Paris galerisinde bir şairi mıknatısla havada süzülttü.
• 1969'da protesto amacıyla kendi heykelini New York'taki MoMA'nın bir sergisinden aldı.
• «Takis», Panagiotis adının yaygın Yunanca kısaltmasıdır ve onun tek imzası oldu.