Manos Katrakis

Manos Katrakis urodził się w 1908 roku w Kastelli Kissamu, małym miasteczku w zachodniej części Krety, i jako młody człowiek przyjechał do Aten, by spróbować szczęścia w teatrze. Zaczynał w latach dwudziestych w małych zespołach i rewiach, ucząc się zawodu w trasach, a w latach trzydziestych był już członkiem Teatru Narodowego (Εθνικό Θέατρο), gdzie dostał pierwsze wielkie role w dramacie antycznym i u Szekspira.

W czasie okupacji i wojny domowej był bliski lewicy i jak wielu artystów swojego pokolenia po wojnie został aresztowany i zesłany. Ponieważ odmówił podpisania deklaracji wyrzekającej się swoich poglądów, spędził prawie siedem lat w obozach na wyspach Ai Stratis i w osławionym Μακρόνησος (Makronisos), gdzie przetrzymywano tysiące ludzi lewicy.

Po powrocie do Aten w latach pięćdziesiątych pracował z czołowymi zespołami i z własną trupą oraz zagrał w dziesiątkach greckich filmów, często jako ojciec, ksiądz lub surowy patriarcha. Objeżdżał Grecję z tragediami antycznymi, przywożąc Ajschylosa i Sofoklesa do małych miasteczek, które nigdy ich nie widziały. Grał do końca życia i zmarł w Atenach w 1984 roku. Dla wielu Greków pozostał uosobieniem godnego, bezkompromisowego artysty lewicy.

Katrakis należał do pokolenia aktorów wykształconych w deklamacyjnym, heroicznym stylu, a jego instrumentem był głos: niski, potężny, powolny, zdolny bez mikrofonu wypełnić antyczny teatr na dziesięć tysięcy miejsc. Jego najsłynniejszą rolą sceniczną był Prometeusz w Προμηθεύς Δεσμώτης (Prometeusz skowany) Ajschylosa, tytan przykuty do skały za to, że dał ludziom ogień, rola pasująca zarówno do jego głosu, jak i do jego wizerunku człowieka, który nie kłania się władzy.

W kinie znany jest przede wszystkim z Ηλέκτρα (Elektra, 1962), filmu Michalisa Kakojanisa według Eurypidesa z Ireną Papas, w którym gra starego wychowawcę sprowadzającego Orestesa do domu. Wystąpił w wielu popularnych greckich filmach lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, zwykle dodając godności niewielkim rolom.

Dla miłośników muzyki jest głosem Άξιον Εστί (Axion Esti, 1964), oratorium Mikisa Theodorakisa do poematu Odisseasa Elitisa: w pierwszym nagraniu Grigoris Bithikotsis śpiewa pieśni, a Katrakis czyta fragmenty prozą. Te uroczyste i ciepłe lektury nauczyły całe pokolenie, jak może brzmieć greka Elitisa, i pozostają jednym z klasycznych nagrań greckiej poezji czytanej na głos.

Najlepszym sposobem, by poznać Katrakisa, jest słuchanie: włącz nagranie Άξιον Εστί z 1964 roku i posłuchaj, jak czyta Elitisa między pieśniami Bithikotsisa. Potem obejrzyj Ηλέκτρα (1962), łatwą do znalezienia z napisami, dla jego starego wychowawcy u boku Ireny Papas. Miejski teatr pod gołym niebem „Μάνος Κατράκης” w Sykies, na wzgórzach nad Salonikami, nosi jego imię i co lato gości koncerty i przedstawienia. Greckie szkoły teatralne wciąż wymieniają go jako wzór wielkiego tragicznego głosu, a jego historia jest częścią pamięci o Makronisos i powojennych zesłańcach.

• Pochodził z Kastelli Kissamu, najbardziej wysuniętego na zachód miasteczka Krety.
• Po wojnie domowej został zesłany do obozów na wyspach, w tym na Makronisos.
• W pierwszym nagraniu Axion Esti Theodorakisa (1964) jest lektorem, a Grigoris Bithikotsis śpiewakiem.