Manos Katrakis

Manos Katrakis 1908'de Batı Girit'te küçük bir kasaba olan Kastelli Kissamou'da doğdu ve genç yaşta tiyatroda şansını denemek için Atina'ya geldi. 1920'lerde küçük topluluklarda ve revülerde başladı, mesleği turnelerde öğrendi; 1930'lara gelindiğinde Ulusal Tiyatro'nun (Εθνικό Θέατρο) üyesi olmuştu ve orada antik dramada ve Shakespeare'de ilk büyük rollerini aldı.

İşgal ve İç Savaş sırasında sola yakındı ve kuşağının pek çok sanatçısı gibi savaştan sonra tutuklanıp sürgüne gönderildi. Fikirlerinden vazgeçtiğini bildiren bir beyanı imzalamayı reddettiği için, binlerce solcunun tutulduğu Ai Stratis ve kötü şöhretli Μακρόνησος (Makronisos) ada kamplarında yaklaşık yedi yıl geçirdi.

1950'lerde Atina'ya dönünce önde gelen topluluklarla ve kendi topluluğuyla çalıştı, onlarca Yunan filminde, çoğu zaman baba, papaz ya da sert bir aile reisi olarak oynadı. Antik tragedyalarla Yunanistan'ı dolaştı ve Aiskhylos ile Sofokles'i onları hiç görmemiş küçük kasabalara götürdü. Hayatının sonuna kadar oynadı ve 1984'te Atina'da öldü. Pek çok Yunan için onurlu, ödün vermeyen solcu sanatçının ta kendisi olarak kaldı.

Katrakis, hitabete dayalı, kahramanca bir üslupla yetişmiş bir oyuncu kuşağına aitti ve onun çalgısı sesiydi: kalın, güçlü, ağır; mikrofonsuz on bin kişilik bir antik tiyatroyu doldurabilen bir ses. En ünlü sahne rolü, Aiskhylos'un Προμηθεύς Δεσμώτης (Zincire Vurulmuş Prometheus) oyunundaki Prometheus'tu; insanlara ateşi verdiği için bir kayaya zincirlenen Titan, hem sesine hem de iktidara boyun eğmeyen bir adam imajına uyan bir roldü.

Sinemada en çok, Euripides'ten uyarlanan ve İrene Papas'ın oynadığı Mihalis Kakoyannis filmi Ηλέκτρα (Elektra, 1962) ile tanınır; filmde Orestes'i eve getiren yaşlı lalayı oynar. 1950'lerin ve 1960'ların pek çok popüler Yunan filminde göründü ve genellikle küçük rollere ağırbaşlılık kattı.

Müzikseverler için o, Mikis Theodorakis'in Odisseas Elitis'in şiiri üzerine yazdığı oratoryo Άξιον Εστί (Axion Esti, 1964) eserinin sesidir: ilk kayıtta şarkıları Grigoris Bithikotsis söyler, düzyazı bölümlerini Katrakis okur. Ağırbaşlı ve sıcak bu okumalar, koca bir kuşağa Elitis'in Yunancasının nasıl tınlayabileceğini öğretti ve hâlâ sesli okunan Yunan şiirinin klasik kayıtlarından biridir.

Katrakis'i tanımanın en iyi yolu dinlemektir: Άξιον Εστί'nin 1964 kaydını açın ve onun Bithikotsis'in şarkıları arasında Elitis okuyuşunu dinleyin. Sonra altyazılı olarak kolayca bulunan Ηλέκτρα'yı (1962) izleyin; İrene Papas'ın yanındaki yaşlı lala rolü için. Selanik'in üstündeki tepelerde, Sykies'teki «Μάνος Κατράκης» belediye açık hava tiyatrosu onun adını taşır ve her yaz konserlere ve oyunlara ev sahipliği yapar. Yunan drama okulları onu hâlâ büyük trajik sesin örneği olarak anar; hikâyesi de Makronisos'un ve savaş sonrası sürgünlerin hafızasının bir parçasıdır.

• Girit'in en batıdaki küçük kasabası Kastelli Kissamou'luydu.
• İç Savaş'tan sonra, Makronisos da dahil olmak üzere ada kamplarına sürgün edildi.
• Theodorakis'in Axion Esti'sinin ilk kaydında (1964) okuyucu odur, şarkıcı ise Grigoris Bithikotsis.