grecfacilegrecfacile

A2Grécia moderna · Ator

Manos Katrakis

Μάνος Κατράκης

1908 – 1984 · Kastelli Kissamou, Creta; Atenas

Manos Katrakis (Μάνος Κατράκης, 1908–1984) foi um ator cretense cuja voz grave e solene dominou o palco grego durante meio século. Interpretou os heróis da tragédia antiga nos teatros ao ar livre, entrou em filmes como a Electra de Michael Cacoyannis e foi o leitor na primeira gravação do Axion Esti de Mikis Theodorakis. Homem de esquerda, pagou também as suas convicções com anos de exílio depois da guerra civil.

A vida

Manos Katrakis nasceu em 1908 em Kastelli Kissamou, uma pequena cidade do oeste de Creta, e veio jovem para Atenas tentar a sorte no teatro. Começou nos anos 1920 em pequenas companhias e revistas, aprendendo o ofício em digressão, e nos anos 1930 tornara-se membro do Teatro Nacional (Εθνικό Θέατρο), onde teve os primeiros grandes papéis no drama antigo e em Shakespeare.

Durante a Ocupação e a guerra civil esteve próximo da esquerda e, como muitos artistas da sua geração, foi preso depois da guerra e mandado para o exílio. Por se recusar a assinar uma declaração a renegar as suas ideias, passou quase sete anos nos campos das ilhas de Ai Stratis e da tristemente célebre Μακρόνησος (Makronisos), onde estiveram presos milhares de pessoas de esquerda.

De volta a Atenas nos anos 1950, trabalhou com as principais companhias e com a sua própria trupe, e entrou em dezenas de filmes gregos, muitas vezes como pai, padre ou patriarca severo. Percorreu a Grécia com tragédias antigas, levando Ésquilo e Sófocles a pequenas cidades que nunca os tinham visto. Representou até ao fim da vida e morreu em Atenas em 1984. Para muitos gregos continuou a ser a própria imagem do artista de esquerda digno e intransigente.

A obra

Katrakis pertencia a uma geração de atores formados num estilo declamatório e heroico, e o seu instrumento era a voz: grave, poderosa, lenta, capaz de encher sem microfone um teatro antigo de dez mil lugares. O seu papel de palco mais famoso foi Prometeu em Προμηθεύς Δεσμώτης (Prometeu Agrilhoado) de Ésquilo, o titã acorrentado a um rochedo por ter dado o fogo aos homens, um papel que condizia tanto com a sua voz como com a sua imagem de homem que não se vergava ao poder.

No cinema é sobretudo conhecido por Ηλέκτρα (Electra, 1962), o filme de Michael Cacoyannis a partir de Eurípides com Irene Papas, em que interpreta o velho aio que traz Orestes de volta a casa. Apareceu em muitos filmes gregos populares dos anos 1950 e 1960, dando geralmente dignidade a pequenos papéis.

Para os amantes de música, é a voz do Άξιον Εστί (Axion Esti, 1964), a oratória de Mikis Theodorakis sobre o poema de Odysseas Elytis: na primeira gravação, Grigoris Bithikotsis canta as canções e Katrakis lê os trechos em prosa. Essas leituras, solenes e calorosas, ensinaram a toda uma geração como podia soar o grego de Elytis, e continuam a ser uma das gravações clássicas de poesia grega declamada.

O legado na Grécia de hoje

A melhor maneira de conhecer Katrakis é ouvir: ponha a gravação de 1964 do Άξιον Εστί e ouça-o ler Elytis entre as canções de Bithikotsis. Depois veja Ηλέκτρα (1962), fácil de encontrar com legendas, pelo seu velho aio ao lado de Irene Papas. O teatro municipal ao ar livre «Μάνος Κατράκης» em Sykiés, nas colinas acima de Salónica, tem o seu nome e acolhe concertos e peças todos os verões. As escolas de teatro gregas ainda o citam como modelo da grande voz trágica, e a sua história faz parte da memória de Makronisos e dos exilados do pós-guerra.

Sabia que…?

  • Era natural de Kastelli Kissamou, a pequena cidade mais ocidental de Creta.
  • Depois da guerra civil foi exilado nos campos das ilhas, incluindo Makronisos.
  • Na primeira gravação do Axion Esti de Theodorakis (1964), ele é o leitor e Grigoris Bithikotsis o cantor.

Obras principais

Título gregoTítuloAno
Προμηθεύς Δεσμώτης (Αισχύλος), ως ΠρομηθέαςPrometeu Agrilhoado (Ésquilo), como Prometeu, em Delfos e em Atenas1952
Περιοδείες με αρχαία τραγωδίαDigressões pela Grécia com a tragédia antiga1950s–1970s
Ηλέκτρα (ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη)Electra (filme de Michael Cacoyannis), o velho aio1962
Άξιον Εστί (Θεοδωράκης – Ελύτης), αναγνώστηςAxion Esti (Theodorakis e Elytis), o leitor1964

Uma frase para reter

ὦ δῖος αἰθὴρ καὶ ταχύπτεροι πνοαί, / ποταμῶν τε πηγαί, ποντίων τε κυμάτων / ἀνήριθμον γέλασμα

Em grego de hojeΩ θεϊκέ αιθέρα και γοργόφτερες πνοές του ανέμου, / πηγές των ποταμών, και των κυμάτων της θάλασσας / αμέτρητο γέλιο

O dios aithir kai tachypteroi pnoai, / potamon te pigai, pontion te kymaton / anirithmon gelasma

Ó céu divino e ventos de asas velozes, / fontes dos rios, e riso incontável / das ondas do mar

Aeschylus, Prometheus Bound 88–90, from Prometheus's first speech, one of Katrakis's great roles
A2

Ler sobre Manos Katrakis em grego (A2)

Palavras do texto

  • ator
  • papel
  • teatro
  • forte
  • voz
  • exílio
  • antigo
  • poesia

Outros do nível A2

Grécia moderna · PoetaKonstantinos Kaváfis1863 – 1933Grécia moderna · PoetaYannis Ritsos1909 – 1990Grécia moderna · Romancista (literatura infantil)Penélope Delta1874 – 1941Antiguidade · Poeta épicoHomeroc. 8th century BCGrécia moderna · RomancistaNikos Kazantzakis1883 – 1957Antiguidade · Filósofo cínicoDiógenes de Sinopec. 412 BC – 323 BCAntiguidade · Filósofo e matemáticoTales de Miletoc. 624 BC – c. 546 BCAntiguidade · Filósofo e matemáticoPitágorasc. 570 BC – c. 495 BCRenascimento · PintorEl Greco1541 – 1614Grécia moderna · PintorNikolaos Gyzis1842 – 1901Grécia moderna · SopranoMaria Callas1923 – 1977Grécia moderna · CompositorManos Hadjidakis1925 – 1994Grécia moderna · AtorThanasis Vengos1927 – 2011Grécia moderna · PoetaGeorgios Drosinis1859 – 1951Grécia moderna · PoetaNikiforos Vrettakos1912 – 1991Grécia moderna · Cantor, tocador de liraNikos Xylouris1936 – 1980Grécia moderna · MédicoGeorgios Papanicolau1883 – 1962Grécia moderna · Sacerdote e combatente de 1821Papaflessasc. 1788 – 1825Grécia moderna · Poeta satíricoGeorgios Souris1853 – 1919Grécia moderna · EscultorYannoulis Chalepas1851 – 1938Grécia moderna · PintorAlekos Fassianos1935 – 2022Grécia moderna · CompositorSpyridon Samaras1861 – 1917Grécia moderna · Cantora de rebetikoSotiria Bellou1921 – 1997Grécia moderna · Cantora de rebetikoMarika Ninou1922 – 1957Grécia moderna · Virtuoso do bouzouki, compositorManolis Chiotis1921 – 1970Grécia moderna · AtrizKatina Paxinou1900 – 1973Grécia moderna · Cantora de rebéticoRosa Eskenazic. 1895 – 1980Grécia moderna · PintorDimitris Mytaras1934 – 2017Grécia moderna · CompositorManos Loizos1937 – 1982Grécia moderna · Cantor de laïkóDimitris Mitropanos1948 – 2012Grécia moderna · General de 1821Odysseas Androutsosc. 1790 – 1825Grécia moderna · Líder da Filikí EteríaAlexandre Ypsilantis1792 – 1828Grécia moderna · FotógrafaNelly's (Elli Souyioultzoglou-Seraidari)1899 – 1998

As 200 personalidades →