Janulis Chalepas

Chalepas urodził się 24 sierpnia 1851 roku w Pirgos (Panormos), wsi kamieniarzy na północy Tinos. Jego ojciec prowadził warsztat obróbki marmuru, a chłopiec dorastał wśród dłut i bloków kamienia. Studiował w Szkole Sztuk Pięknych w Atenach, a w 1873 roku stypendium kościoła Ewangelistrii na Tinos wysłało go do Akademii Sztuk Pięknych w Monachium. Wrócił do Aten w 1876 roku, otworzył pracownię i w ciągu dwóch lat stworzył swoje najsłynniejsze dzieła.

W 1878 roku jego umysł nie wytrzymał. Niszczył rzeźby, przestał pracować i kilka razy próbował odebrać sobie życie. W 1888 roku rodzina umieściła go w szpitalu psychiatrycznym na Korfu, gdzie przebywał do 1902 roku. Potem wrócił do Pirgos, by mieszkać z matką, która wierzyła, że to rzeźba wywołała jego chorobę, i rozbijała figury, które próbował tworzyć. Przez lata pracował jako pasterz na wzgórzach Tinos i był łagodnym wiejskim «wariatem».

Matka zmarła w 1916 roku, a około 1918 roku, w wieku 67 lat, Chalepas znów zaczął rzeźbić, głównie w glinie i gipsie. Gipsowe odlewy jego prac, pokazane w Akademii Ateńskiej w 1925 roku, oraz nagroda Aristeion w dziedzinie sztuki przyznana przez Akademię w 1927 roku przyniosły mu spóźnione uznanie. W 1930 roku przeniósł się do Aten, do krewnych, i pracował niemal do końca. Zmarł tam 15 września 1938 roku.

Młody Chalepas był rzeźbiarzem klasycznym w duchu dziewiętnastowiecznego Monachium. Jego Σατυρίσκος παίζων με τον Έρωτα (Młody satyr bawiący się z Erosem, 1877) przedstawia mitycznego satyra drażniącego małego boga miłości, pełen ruchu i humoru. Η Κοιμωμένη (Śpiąca, 1878) powstała dla grobu Sofii Afendaki, dziewczyny z zamożnej rodziny, która zmarła młodo na gruźlicę. Chalepas nie pokazał śmierci: pokazał młodą kobietę śpiącą na łóżku, prześcieradło naturalnie opada na jej ciało, jedna dłoń spoczywa przy piersi, jakby w każdej chwili mogła się obudzić. W tym samym roku zaczął Μήδεια (Medeę), matkę z greckiej tragedii, która zabija swoje dzieci; rzeźba pozostała nieukończona, gdy zaczęła się choroba.

Dzieła z jego starości są zupełnie inne. W małych figurkach z gliny i gipsu wracał raz po raz do tych samych tematów – satyr i Eros, Medea, sceny z Biblii – ale klasyczny spokój zniknął. Ciała są szorstkie, twarze niemal dziecięce, formy uproszczone, jakby zapomniał reguł Akademii i znalazł własny język. Krytycy XX wieku dostrzegli w tych późnych pracach bardzo nowoczesnego rzeźbiarza, a dziś ceni się je równie wysoko jak marmurowe arcydzieła z jego młodości.

Aby spotkać Chalepasa, wybierz się na Pierwszy Cmentarz w Atenach (Α΄ Νεκροταφείο), niedaleko Stadionu Panatenajskiego, i odszukaj Śpiącą: to jeden z najczęściej odwiedzanych grobów. Na Tinos jego rodzinny dom w Pirgos jest małym muzeum, obok Muzeum Artystów z Tinos, a we wsi wciąż działa szkoła obróbki marmuru. Galeria Narodowa w Atenach pokazuje zarówno jego wczesne marmury, wśród nich Satyra bawiącego się z Erosem z 1877 roku, jak i późne figurki z gliny. Jego życie zainspirowało książki i filmy dokumentalne, a Śpiąca widnieje na wielu okładkach książek.

• Przez około czterdzieści lat, od 1878 do mniej więcej 1918 roku, był z dala od sztuki, a mimo to stał się najbardziej podziwianym greckim rzeźbiarzem swojej epoki.
• Znów zaczął rzeźbić w wieku 67 lat i pracował, dopóki nie skończył prawie 87.
• Śpiąca to grób prawdziwej osoby: Sofii Afendaki, która zmarła młodo w 1873 roku.
• Jego rodzinna wieś, Pirgos na Tinos, wydała pokolenia rzeźbiarzy w marmurze i wciąż ma szkołę obróbki marmuru.