Odyseas Andrutsos

Andrutsos urodził się około 1790 roku w Prewezie lub na Itace, gdzie został ochrzczony; jego ojciec, Andreas Andrutsos, był znanym kleftem i armatolem z Rumelii, gór Grecji Środkowej, a imię Odyseas było ukłonem w stronę wyspy. Ojciec, który walczył w powstaniu Lambrosa Katsonisa, został stracony w Konstantynopolu w 1797 roku, gdy chłopiec był jeszcze dzieckiem, a Odyseas dorastał na dworze Alego Paszy w Janinie, potężnego albańskiego władcy Epiru. Tam nauczył się wojny i polityki, a Ali mianował go armatolem, czyli chrześcijańskim kapitanem odpowiedzialnym za porządek, regionu Liwadii.

Gdy w 1821 roku wybuchła rewolucja, Andrutsos chwycił za broń w Rumelii. 8 maja 1821 roku zamknął się z około 120 ludźmi w zajeździe w Grawii, kamiennym budynku przy drodze na południe, naprzeciw armii Omera Wrioniego. Walczyli cały dzień, zadali ciężkie straty i uciekli nocą. Bitwa uczyniła go bohaterem, a w kolejnych latach stał się najpotężniejszym przywódcą wschodniej Rumelii, a jego ludzie trzymali Akropol w Atenach. Był jednak dumny i niezależny, nie ufał politykom rządu tymczasowego i w 1825 roku pertraktował z Osmanami. Uznany za zdrajcę, poddał się swojemu dawnemu podkomendnemu Jannisowi Gurasowi, który uwięził go w średniowiecznej wieży na Akropolu. 5 czerwca 1825 roku jego ciało znaleziono u stóp wieży. Według oficjalnej wersji spadł, próbując uciec; prawie wszyscy uwierzyli, że został zamordowany.

Wielkim czynem Andrutsosa jest bitwa w zajeździe w Grawii, Το Χάνι της Γραβιάς. W maju 1821 roku rewolucja na Peloponezie trwała dopiero kilka tygodni, a wielka armia osmańska maszerowała z Tesalii na południe, by ją zdławić. W zajeździe w Grawii, wsi między górami Parnas i Ojta, mała grupa bojowników utrzymała drogę przez cały dzień. Armia została opóźniona, jej morale podupadło, a powstańcy na południu zyskali czas. Dla Greków ta bitwa stoi obok Alamany, gdzie kilka tygodni wcześniej poległ Atanasios Diakos, jako jeden z pierwszych wielkich momentów 1821 roku w Rumelii.

Jego późniejsze lata są bardziej skomplikowane. Jako przywódca wschodniej Rumelii bronił regionu i kontrolował Akropol, ale zachowywał się też jak niezależny pan i narobił sobie wrogów w rządzie. W 1824 roku dołączył do niego młody Anglik Edward Trelawny, przyjaciel Byrona, i zamieszkał w jego ufortyfikowanej grocie na górze Parnas, którą do dziś nazywa się grotą Odyseasa. Historycy wciąż się o niego spierają: bohater zdradzony przez polityków czy kapitan, który na pierwszym miejscu stawiał własną władzę? Obie strony zgadzają się, że jego śmierć w wieży na Akropolu była zbrodnią i że pokazuje, jak podzieleni byli Grecy w środku swojej wojny. Pieśni ludowe o nim i o Grawii śpiewano w Rumelii długo po jego śmierci.

Zajazd w Grawii wciąż stoi przy starej drodze we wsi Grawia, w regionie Fokida, i jest zachowany jako pomnik bitwy; to łatwy przystanek w drodze z Aten do Delf lub na północ. Dzieci czytają historię o Το Χάνι της Γραβιάς w podręcznikach historii, a 25 marca jego imię pada obok imion Kolokotronisa, Karaiskakisa i Diakosa. Ulice Οδυσσέως Ανδρούτσου istnieją w Atenach i wielu innych miastach. Na Itace wyspiarze wspominają go jak jednego ze swoich. Dla uczącego się bitwa pod Grawią to dobra pierwsza historia o 1821 roku do przeczytania po grecku.

• Został ochrzczony na Itace, wyspie homeryckiego Odyseusza, i nosił imię bohatera.
• Dorastał na dworze Alego Paszy z Janiny, władcy, z którym Grecy mieli później walczyć.
• Jego więzienie, średniowieczną wieżę na Akropolu, rozebrano w 1875 roku.
• Anglik Edward Trelawny, przyjaciel Byrona, mieszkał z jego ludźmi w grocie na górze Parnas.