Nikiforos Wrettakos

Wrettakos urodził się 1 stycznia 1912 roku w Krokees (Κροκεές), wsi w Lakonii kilka kilometrów od Sparty, u stóp Tajgetu; jego rodzina miała też ziemię w Ploumitsie, przysiółku wśród gajów oliwnych, który kochał przez całe życie. Szkołę ukończył w Gytionie, a w 1929 roku, mając siedemnaście lat, wyjechał do Aten z rękopisem pierwszych wierszy; tomik Κάτω από σκιές και φώτα (Pod cieniami i światłami) ukazał się w tym samym roku. Stolica była dla niego surowa. Zarabiał na życie w biurach, w dziennikarstwie i w wydawnictwach i dobrze poznał biedę.

Zimą 1940–41 walczył na froncie albańskim, a niemiecką okupację przeżył w Atenach. Jak wielu greckich pisarzy swojego pokolenia związał się z lewicą, a lata wojny domowej kosztowały go pracę i przyjaciół; później zdystansował się od Partii Komunistycznej, zachowując socjalistyczne przekonania. Wiersze z tamtych lat, jak 33 ημέρες (33 dni, 1945) o walkach w Atenach w grudniu 1944 roku, są jego najmroczniejsze. W czasie dyktatury wojskowej 1967–74 spędził kilka lat za granicą, w Szwajcarii i we Włoszech, i wrócił do Grecji po upadku czarnych pułkowników.

W ostatnich dziesięcioleciach życia był szeroko honorowany, a w 1987 roku został wybrany członkiem Akademii Ateńskiej. Zmarł 4 sierpnia 1991 roku w Ploumitsie, na lakońskiej wsi, gdzie się urodził, i tam jest pochowany, pod górą, o której pisał całe życie.

Wrettakos wydał ponad dwadzieścia tomów poezji, a także powieści i eseje, a jego zebrane Τα ποιήματα (Wiersze) zajmują kilka tomów. Na początku, pod wpływem symbolistów i Palamasa, pisał długie, retoryczne wiersze; wojna i okupacja ogołociły jego język. Od Ο Ταΰγετος και η σιωπή (Tajget i cisza, 1949) znalazł głos, który ludzie znają: krótkie wersy, konkretne obrazy, słońce, śnieg na górze, drzewa oliwne, ptaki, ręce matki i wiarę w ludzką dobroć, która przetrwała wszystko, co widział. Krytycy nazywali go poetą światła; on sam mówił o sobie, że jest człowiekiem, któremu dano poezję, by miał z czego żyć.

Jego powracające tematy są trzy. Krajobraz Lakonii, przede wszystkim Tajget, który traktuje jak żywą obecność, niemal rodzica. Matka, której poświęcił niektóre ze swoich najczulszych wierszy. I pokój: w dekadach zimnej wojny nieustannie pisał przeciw wojnie i bombie atomowej, a Οδύνη (Ból, 1969), napisany na emigracji, jest długim lamentem nad zranioną Grecją. Późne utwory są najszersze: Ο Προμηθέας ή το παιχνίδι μιας μέρας (Prometeusz, czyli gra jednego dnia, 1978) to poemat dramatyczny o tytanie, który kochał ludzi, a Λειτουργία κάτω από την Ακρόπολη (Liturgia pod Akropolem, 1981) to poemat-kantata, w którym poeta celebruje Grecję i ludzkość niczym w nabożeństwie. Jego proza obejmuje Το αγρίμι (Dzikie zwierzę) oraz eseje o Palamasie i o poezji.

Wrettakos jest poetą podręcznikowym w najlepszym sensie: jego krótkie wiersze są w Ανθολόγιο dla szkoły podstawowej i w czytankach gimnazjalnych, a pokolenia uczniów uczyły się na pamięć jego strof o słońcu, matce i pokoju. Kilka wierszy zostało umuzycznionych przez greckich kompozytorów i śpiewa się je na szkolnych uroczystościach. W Sparcie jedna z ulic nosi jego imię, a jego wieś Krokees i przysiółek Ploumitsa, gdzie jego grób leży wśród gajów oliwnych, to miejsca dla każdego, kto chce zobaczyć krajobraz kryjący się za wierszami. Akademia Ateńska, która wybrała go w 1987 roku, przechowuje jego archiwum. Uczący się może zacząć od wiersza otwierającego się słowami «Αν δε μου 'δινες την ποίηση, Κύριε» (Gdybyś nie dał mi poezji, Panie), jednego z najczęściej cytowanych wersów nowogreckiej poezji, oraz od krótkich wierszy o Tajgecie, napisanych najprostszą greką, jaka istnieje.

• Jego pierwszy tomik ukazał się w 1929 roku, gdy miał siedemnaście lat, w roku, w którym przyjechał z Lakonii do Aten.
• Część dyktatury 1967–74 spędził na emigracji w Szwajcarii i we Włoszech i tam napisał niektóre ze swoich najbardziej znanych późnych wierszy.
• Został wybrany do Akademii Ateńskiej w 1987 roku, cztery lata przed śmiercią.
• Zmarł w tym samym zakątku Lakonii, w którym się urodził, pod Tajgetem, górą, która przez sześćdziesiąt lat pojawia się w jego wierszach.