Jeorjos Suris

Suris urodził się w 1853 roku w Ermupoli na wyspie Syros, która była wówczas najruchliwszym portem i miastem handlowym młodego państwa greckiego. Zaczął pisać wiersze już jako uczeń i wyjechał do Aten na studia uniwersyteckie, ale poezja i dziennikarstwo szybko wzięły górę. W Atenach lat 70. i 80. XIX wieku, małej stolicy pełnej kawiarni, gazet i politycznych kłótni, człowiek, który potrafił szybko rymować i rozśmieszać ludzi, miał gotową publiczność.

W 1883 roku założył Ο Ρωμηός (Romios). Była to gazeta niezwykła: każde jej słowo było wierszem, a niemal wszystko pisał sam Suris. Tydzień po tygodniu, za rządów Charilaosa Trikupisa i Teodorosa Delijanisa, przez klęskę 1897 roku i wojny bałkańskie, komentował wydarzenia rymem. Gazetę sprzedawano na ulicach i czytano na głos w kawiarniach, a politycy się jej bali, bo zabawny dwuwiersz rozchodził się szybciej niż jakiekolwiek przemówienie. Suris wydawał też tomy wierszy i przekładał na nowogrecki wiersz komedie Arystofanesa, starożytnego mistrza satyry politycznej. Czytali go wszyscy, od ministrów po sklepikarzy, i przez całe pokolenie był najpopularniejszym poetą Grecji. Prowadził gazetę niemal do końca życia i zmarł w Atenach w 1919 roku.

Sercem Ο Ρωμηός był dialog dwóch postaci. Ο Φασουλής (Fasulis) to prosty, cięty w języku człowiek z ludu, którego imię zapożyczono od bohatera greckiego teatru lalek; ο Περικλέτος (Perikletos) to jego bardziej napuszony i łatwowierny przyjaciel. Co tydzień spotykali się i omawiali najnowszy skandal, nowe podatki, wybory, rząd, który obiecywał wszystko i nic nie robił. Ich ustami Suris śmiał się z nawyków, w których Grecy rozpoznawali samych siebie: niekończącego się gadania w καφενείο, załatwiania spraw po znajomości, miłości do tytułów, podziwu dla wszystkiego, co zagraniczne, i przepaści między chwałą starożytnej Grecji a małym, biednym i skłóconym królestwem jego czasów.

Jego język był bliski mówionej grece Aten, przemieszanej z komicznymi wstawkami napuszonej katharewusy, gdy chciał zakpić z urzędników. Jego wiersz jest lekki i szybki, z mocnymi rymami, które zapadają w pamięć, i dlatego wersy Surisa przeszły do codziennej mowy. Napisał też poemat heroikomiczny Φασουλιάδα (Fasuliada), parodię Iliady Homera z Fasulisem w roli bohatera. Suris nie był poetą głębokich uczuć jak Solomos czy Palamas i nigdy nie twierdził, że nim jest. Był kronikarzem: czytać go to jak czytać z uśmiechem trzydzieści pięć lat greckich gazet.

Suris jest praojcem całej greckiej satyry politycznej, od teatru rewiowego XX wieku po dzisiejszą satyryczną telewizję i felietony. Ilekroć grecki felietonista chce powiedzieć, że w greckiej polityce nic się nie zmieniło, dwuwiersz Surisa jest na to klasycznym sposobem, a przypisywane mu wersy o małym państwie, które wydaje sto, a ściąga pięćdziesiąt, należą do najczęściej cytowanych po grecku. Jego wiersze są w szkolnych antologiach i w internecie, dość krótkie, by nauczyć się ich na pamięć. Ulice w Atenach i innych greckich miastach noszą jego imię. Jeśli odwiedzisz Syros, przespaceruj się po Ermupoli z jego neoklasycystycznym ratuszem i teatrem: to zamożny port, w którym dorastał.

• Ο Ρωμηός przez około trzydzieści pięć lat był pisany w całości wierszem, łącznie z wiadomościami.
• Fasulis zawdzięcza imię greckiemu bohaterowi teatru lalek Φασουλής, kuzynowi angielskiego Puncha.
• Przekładał Arystofanesa, komediopisarza, który kpił z polityków starożytnych Aten.
• Tytuł gazety, Ρωμηός, to stare ludowe słowo, którym Grecy określali samych siebie.