Aleksander Ypsilanti

Ypsilanti urodził się w Konstantynopolu 12 grudnia 1792 roku w jednym z wielkich rodów fanariotów, greckiej arystokracji osmańskiej stolicy. Jego dziadek i ojciec, Konstantyn Ypsilanti, byli hospodarami Mołdawii i Wołoszczyzny, ziem naddunajskich rządzonych w imieniu sułtana przez Greków. W 1806 roku ojciec uciekł do Rosji i chłopiec dorastał w Petersburgu. Wstąpił do rosyjskiej gwardii cesarskiej, walczył z Napoleonem i w bitwie pod Dreznem w 1813 roku stracił prawe ramię. Przed trzydziestką został adiutantem cara Aleksandra I i generałem majorem.

W kwietniu 1820 roku przywódcy Filiki Eterii, tajnego stowarzyszenia założonego w Odessie w 1814 roku w celu przygotowania greckiego powstania, zaproponowali mu kierownictwo po tym, jak odmówił go Joannis Kapodistrias. Ypsilanti się zgodził. 22 lutego 1821 roku przekroczył Prut, wkroczył do Mołdawii, wjechał do Jass i ogłosił odezwę do Greków. Rosja jednak się od niego odcięła, miejscowa ludność nie powstała razem z nim, a armia osmańska ruszyła na północ. 7 czerwca 1821 roku jego oddziały zostały rozbite pod Drăgășani na Wołoszczyźnie, gdzie Ιερός Λόχος (Święty Hufiec) młodych greckich ochotników został niemal całkowicie zniszczony. Ypsilanti uciekł do Austrii, gdzie go aresztowano i ponad sześć lat przetrzymywano w twierdzach. Zwolniony pod koniec 1827 roku, z zrujnowanym zdrowiem, zmarł w Wiedniu 31 stycznia 1828 roku.

Zasługą Ypsilantiego było rozpoczęcie rewolucji. Filiki Eteria przez lata werbowała kupców, marynarzy, księży i kleftów, ale potrzebowała sławnego nazwiska i sygnału. Książę, generał cara, bohater z pustym rękawem: to on był tym nazwiskiem, a wielu Greków wierzyło, że stoi za nim Rosja. Gdy przekroczył Prut, wieść rozeszła się po całym greckim świecie i w ciągu kilku tygodni powstały Peloponez, wyspy i Grecja Środkowa. To powstanie na południu, a nie wyprawa na północy, stało się wojną, która stworzyła nowożytną Grecję.

Jego odezwa z 24 lutego 1821 roku w Jassach, «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος» (Walcz za wiarę i ojczyznę), zaczyna się słynnymi słowami «Η ώρα ήλθεν, ω Άνδρες Έλληνες!» (Wybiła godzina, mężowie Grecji!) i wzywa wszystkich Greków do pójścia za przykładem przodków. Wyprawa na ziemiach naddunajskich była źle przygotowana i szybko przegrana; historycy obwiniają zarówno jego brak doświadczenia, jak i zdradę miejscowych sojuszników. A jednak Święty Hufiec – studenci i młodzi kupcy, którzy polegli pod Drăgășani pod sztandarem z feniksem – stał się jedną z legend założycielskich narodu. Jego brat Dimitrios Ypsilanti udał się na południe i walczył w Grecji przez całą wojnę.

Grecy pamiętają Ypsilantiego jako człowieka, który dał sygnał. Ulice i place o nazwie Υψηλάντου są niemal w każdym mieście, a w Atenach znana ulica w dzielnicy Kolonaki nosi nazwisko rodu. Od 1964 roku jego szczątki spoczywają w Atenach, w parku Pedion tou Areos, wśród popiersi bohaterów 1821 roku. Co roku 25 marca uczniowie uczą się początku jego odezwy, «Η ώρα ήλθεν», i historii Świętego Hufca. Po drugiej stronie Atlantyku miasto Ypsilanti w stanie Michigan nosi imię jego brata Dimitriosa. Dobry pomysł: odwiedź Pedion tou Areos i poszukaj jego pomnika albo przeczytaj na głos pierwszy wiersz odezwy; to stara, uroczysta greka, ale każde słowo jest wciąż zrozumiałe.

• Stracił prawe ramię, walcząc z Napoleonem w bitwie pod Dreznem w 1813 roku.
• Kapodistrias, później pierwszy gubernator Grecji, odmówił kierowania Filiki Eterią, zanim przyjął je Ypsilanti.
• Ostatnie lata życia spędził w austriackich więzieniach i nigdy nie zobaczył wolnej Grecji.
• Ypsilanti w Michigan nosi imię jego brata Dimitriosa, a nie jego.