Adamantios Korais

Korais urodził się 27 kwietnia 1748 roku w Smyrnie jako syn kupca z Chios. Ojciec przeznaczył go do handlu i w 1771 roku wysłał do Amsterdamu jako agenta firmy; młodzieniec spędził tam sześć lat, ucząc się języków i czytając zamiast sprzedawać, a interes upadł. Po powrocie do Smyrny, zdecydowany nie żyć pod panowaniem osmańskim, przekonał rodzinę, by pozwoliła mu studiować medycynę. W latach 1782–1788 studiował w Montpellier, uzyskując dyplom z wyróżnieniem, a w maju 1788 roku przeniósł się do Paryża, rok przed rewolucją, którą obserwował ze swojego okna z niepokojem i podziwem.

Pozostałe czterdzieści pięć lat życia spędził w Paryżu, ubogi, nieżonaty, pracując nad książkami od wczesnego rana w skromnym mieszkaniu. Odrzucał stanowiska i zaszczyty, przedkładając niezależność, i zdobył uznanie francuskich uczonych wydaniami i przekładami tekstów starożytnych, począwszy od Hipokratesa w 1800 roku. Rewolucja grecka 1821 roku zastała go w wieku siedemdziesięciu trzech lat; zbyt stary, by wyjechać, pisał, zbierał pieniądze i doradzał, a w pamfletach ostatnich lat zaciekle spierał się z Joanisem Kapodistriasem, pierwszym gubernatorem Grecji, którego oskarżał o rządy tyrana. Korespondował z Thomasem Jeffersonem na temat konstytucji, jaką powinna mieć wolna Grecja.

Zmarł w Paryżu 6 kwietnia 1833 roku i został pochowany na Montparnasse. W 1877 roku państwo greckie przeniosło jego szczątki na Pierwszy Cmentarz w Atenach.

Dziełem życia Koraisa była Ἑλληνικὴ Βιβλιοθήκη (Biblioteka helleńska, 1805–1827), seria wydań autorów starożytnych, Izokratesa, Plutarcha, Strabona, Polityki Arystotelesa, Epikteta i innych, finansowana przez braci Zosimasów, greckich kupców w Rosji, i wysyłana bezpłatnie do szkół w Grecji. To, co Grecy w nich czytali, to przedmowy, Προλεγόμενα albo Αὐτοσχέδιοι στοχασμοί (Myśli improwizowane), w których wydawca zwracał się do rodaków prostą nowogreczyzną w sprawach edukacji, wolności, duchowieństwa, zabobonu, a przede wszystkim języka. Wcześniej napisał Ἀδελφικὴ Διδασκαλία (Braterska nauka, 1798), gniewną odpowiedź na patriarszy pamflet nakazujący Grekom posłuszeństwo sułtanowi, oraz Σάλπισμα πολεμιστήριον (Trąbka wojenna, 1801), wezwanie do broni; w 1803 roku odczytał przed paryskim towarzystwem naukowym swój Mémoire o stanie cywilizacji w Grecji, oznajmiając Europie, że Grecy się budzą.

W kwestii języka zaproponował «μέση οδός», drogę środka: ani sztucznej starogreczyzny uczonych, ani języka mówionego dokładnie takim, jaki był, lecz «poprawiony» język mówiony, z zastąpionymi słowami obcymi i gramatyką uporządkowaną na wzór starożytnej. Jego kluczową ideą była μετακένωσις, «przelewanie» oświecenia z Europy do Grecji. Poprawiony język stał się w innych rękach, i sztywniej, niż by sobie życzył, katharewusą, która pozostała oficjalnym językiem państwa do 1976 roku, a kwestia językowa, dzieląca Grecję przez 150 lat, zaczyna się od niego. Jego ostatnie dzieło, Ἄτακτα (Rozmaitości, 1828–1835), to ogromny zbiór notatek o słowach greckich, dawnych i nowych.

Korais jest jedną z czterech postaci, których posągi stoją przed Propylejami Uniwersytetu Ateńskiego, a jego twarz widniała na banknocie 100 drachm z 1978 roku. Na Chios, wyspie jego rodziny, Biblioteka Koraisa (Βιβλιοθήκη Κοραή), założona na książkach, które tam przysłał, jest jedną z największych bibliotek Grecji i przechowuje jego rękopisy oraz osobistą kolekcję. Ulice nazwane Κοραή biegną przez centrum Aten i niemal każdego greckiego miasta, a obok słowa Διαφωτισμός, oświecenie, w greckim podręczniku szkolnym prawie zawsze stoi jego nazwisko. Uczący się spotykają go w każdej historii języka greckiego: spór między jego drogą środka a demotyką Psycharisa to centralna opowieść nowogreczyzny, a jego idea μετακένωση wciąż jest przywoływana, ilekroć Grecy spierają się o Europę.

• Przybył do Paryża w maju 1788 roku i obserwował przebieg rewolucji francuskiej ze swojego okna; mieszkał w tym mieście przez kolejne czterdzieści pięć lat.
• W 1823 roku napisał do Thomasa Jeffersona, wówczas osiemdziesięcioletniego, z prośbą o radę w sprawie konstytucji dla Grecji, a Jefferson odpowiedział obszernie.
• Choć całe życie pracował dla Grecji, nigdy nie odwiedził wolnego państwa greckiego; jego szczątki dotarły do Aten dopiero w 1877 roku.
• Jego twarz pojawiła się na greckim banknocie 100 drachm wyemitowanym w 1978 roku.