Takis (Panajotis Wasilakis)

Panajotis Wasilakis urodził się w Atenach 29 października 1925 roku i dorastał w czasie okupacji i wojny domowej. Nie miał formalnego wykształcenia artystycznego; jako młody człowiek rysował i robił gipsowe figury, przyglądając się starożytnej rzeźbie greckiej i cykladzkiej, a na reprodukcjach Giacomettiemu i Picassowi. Jak wielu greckich artystów swojego pokolenia wyjechał z kraju i w 1954 roku osiadł w Paryżu, podpisując swoje prace po prostu «Takis».

Tam szybko znalazł swój temat. Uderzony lasem semaforów, świateł i anten na dworcach kolejowych, w połowie lat pięćdziesiątych stworzył pierwsze Signaux (Sygnały), a około 1959 roku zaczął używać elektromagnesów. W 1960 roku, podczas wydarzenia w galerii Iris Clert w Paryżu, południowoafrykański poeta Sinclair Beiles został na chwilę zawieszony w powietrzu przez magnes, recytując manifest: człowiek w kosmosie przed pierwszym astronautą. Takis pracował w Londynie i w Stanach Zjednoczonych, a w 1968 roku był stypendystą Center for Advanced Visual Studies w MIT. W styczniu 1969 roku wszedł do Museum of Modern Art w Nowym Jorku i zabrał z wystawy jedną ze swoich prac, protestując przeciwko pokazywaniu jej bez jego zgody; ten gest przyczynił się do powstania Art Workers' Coalition, która walczyła o prawa artystów.

Od 1986 roku tworzył fundację i ośrodek badawczy w Gerakas, na wschód od Aten, gdzie żył i pracował w ostatnich dekadach. W 2019 roku Tate Modern w Londynie otworzyła dużą retrospektywę jego twórczości. Zmarł w Atenach 9 sierpnia 2019 roku, w wieku 93 lat.

Takis chciał uczynić energię widzialną. Jego Sygnały to cienkie, giętkie stalowe pręty, czasem wysokie na kilka metrów, zwieńczone lampkami, drobnymi przedmiotami lub kawałkami metalu; kołyszą się na wietrze i mrugają jak światła sygnalizacyjne lotniska, krajobraz techniki przemieniony w poezję. Jego rzeźby magnetyczne, czyli télésculptures, wykorzystują ukryte elektromagnesy, by utrzymywać w zawieszeniu gwoździe, igły, metalowe stożki i kule, drżące w powietrzu bez dotykania czegokolwiek, tak że dziełem staje się sama siła.

Od połowy lat sześćdziesiątych zamieniał magnetyzm w dźwięk w swoich Musicales: igła lub metalowa kulka, przyciągana tam i z powrotem przez magnes, uderza w jedną wzmocnioną strunę, wydobywając powolną, głęboką, niemal kosmiczną muzykę. Współpracował z muzykami i naukowcami i lubił mawiać, że sztuka i nauka szukają tego samego.

Jego najbardziej znanym dziełem w przestrzeni publicznej jest Bassin Takis w La Défense, dzielnicy biznesowej Paryża, ukończony około 1990 roku: długi basen, z którego wyrastają dziesiątki wysokich sygnałów świetlnych, jarzących się nocą między biurowcami. Inne Sygnały stoją na placach i w ogrodach Paryża, Aten i innych miast. Jego twórczość należy do sztuki kinetycznej lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, obok Jeana Tinguely'ego i Yaacova Agama, ale z czymś niewątpliwie greckim: miłością do światła, nieba i prostej, niemal archaicznej formy.

W Atenach można odwiedzić Fundację Takisa (Ίδρυμα Τάκις) w Gerakas, zespół domu i pracowni, w którym żył i pracował, z Sygnałami i pracami magnetycznymi w ogrodzie i pracowni; jest otwarta w określonych godzinach, więc sprawdź przed wizytą. W Paryżu pojedź o zmierzchu metrem do La Défense i przejdź się wzdłuż basenu sygnałów świetlnych. Jego prace znajdują się w kolekcjach Centre Pompidou, Tate i MoMA oraz w Narodowym Muzeum Sztuki Współczesnej (EMST) w Atenach. Greckie gazety i telewizja oddały mu hołd w 2019 roku, gdy retrospektywa w Tate przedstawiła go nowemu pokoleniu.

• Nigdy nie chodził do szkoły artystycznej; uczył się sam w Atenach, zanim w 1954 roku przeniósł się do Paryża.
• W 1960 roku w paryskiej galerii sprawił, że poeta unosił się w powietrzu, trzymany przez magnes.
• W 1969 roku na znak protestu zabrał własną rzeźbę z wystawy w MoMA w Nowym Jorku.
• «Takis» to po prostu zwykłe greckie zdrobnienie imienia Panajotis, które stało się jego jedynym podpisem.