Nikos Engonopulos

Engonopulos 21 Ekim 1907'de Atina'da, kökleri İstanbul'da olan bir ailede doğdu; Birinci Dünya Savaşı sırasında çocukluğunun bir kısmını orada geçirdi. 1923'ten 1927'ye kadar Paris'te bir lisede okudu ve askerliğini yapmak için, Fransızca ikinci anadili olarak Yunanistan'a döndü. Birkaç yıl memur ve çevirmen olarak çalıştı, 1932'de Atina Güzel Sanatlar Okulu'na girerek Konstantinos Parthenis'in öğrencisi oldu; aynı zamanda ona ve Yannis Tsaruhis'e Bizans resim tekniğini öğreten Fotis Kontoglu'nun atölyesinde çalıştı. Biri modernist, öteki gelenekçi olan bu iki hoca, sanatının iki kutbu olarak kaldı.

İlk kitapları «Μην ομιλείτε εις τον οδηγόν» (Sürücüyle Konuşmayınız, 1938) ve «Τα κλειδοκύμβαλα της σιωπής» (Sessizliğin Klavikordları, 1939), Atina basınında alaya ve hiciv revülerinde şakalara yol açtı; «Engonopulos» bir süre saçmalığın eş anlamlısı oldu. O ne yanıt verdi ne de değişti. 1940–41'de Arnavutluk cephesinde savaştı; Almanlara esir düşünce bir çalışma kampında tutuldu ve kaçarak Atina'ya döndü. 1942–43 kışında, işgal altındaki Atina'da «Μπολιβάρ»ı yazdı.

1945'ten itibaren Ulusal Teknik Üniversite'nin (Politeknik) Mimarlık Fakültesi'nde desen ve resim öğretti, 1969'da profesör oldu ve 1973'te emekli oldu. 1954'te Venedik Bienali'nde Yunanistan'ı temsil etti, 1958 ve 1979'da iki kez Birinci Devlet Şiir Ödülü'nü kazandı ve yetmiş sekizinci doğum gününden on gün sonra, 31 Ekim 1985'te Atina'da öldü.

İlk kitabının adı Yunan otobüslerindeki uyarı yazısıdır; içinde imgeleri rüyalardan, Lautréamont'tan ve de Chirico'dan, Bizans kroniklerinden ve kleft türkülerinden gelen şiirler vardır; Yunancası hiçbir uyarı olmadan sokağın dimotikisinden en resmî katharevusaya sıçrar. Eleştirmenler bunu bir şaka sandı; o ise ciddiydi. Onun gerçeküstücülüğü, dostu Andreas Embirikos'unki gibi, Yunan dilinin ve Yunan geçmişinin tüm katmanlarını aynı anda konuşturmanın bir yoluydu.

«Μπολιβάρ, ένα ελληνικό ποίημα» (1944) bunun kanıtıdır. Güney Amerika'nın kurtarıcısı Simón Bolívar bir Yunan kahramanı olarak çağrılır ve Odisseas Andrutsos ile 1821 savaşçılarının yanına konur; Rumeli dağlarında ve Ege adalarında «bir Yunan gibi güzel» belirir, ve kısmen ilahi, kısmen halk ağıtı, kısmen manifesto olan şiir, İşgal'e meydan okuyan bir yanıttır. Savaştan sonra okul antolojilerine girdi. Sonraki kitapları «Έλευσις» (Elefsis, 1948), «Εν ανθηρώ Έλληνι λόγω» (Çiçeklenen Yunan Sözüyle, 1957) ve «Στην κοιλάδα με τους ροδώνες» (Gül Bahçeleri Vadisinde, 1978) aynı sesi korur; şimdi daha sakin, çoğu zaman ağıtsı, malzemesinde her zaman gururla Yunan.

Ressam olarak kendine ait bir dünya geliştirdi: terzi mankenleri gibi yüzsüz, uzatılmış figürler, sert Yunan ışığı altında avlularda, limanlarda ve neoklasik odalarda, Bağımsızlık Savaşı kostümleri içinde ya da çırılçıplak, sütunlar, gemiler ve çalgılar arasında durur. Renkler Bizans ikonalarının ve halk ressamı Theofilos'un, mekân ise de Chirico'nundur. Şiirler ve tablolar birbirini resimler.

«Μπολιβάρ», Yunanların tanıdığı Engonopulos'tur: «Μπολιβάρ, είσαι ωραίος σαν Έλληνας» dizesi atasözü gibidir, şiir lise antolojilerinde, iç savaş sırasında nasıl şiir yazılacağı sorusuna verdiği yanıt olan kısa «Ποίηση 1948» ile birlikte yer alır ve besteci Nikos Mamangakis 1968'de «Μπολιβάρ»ı besteledi. Atina'daki Ulusal Galeri tablolarına sahiptir, 2007'deki doğumunun yüzüncü yılı sergiler ve yeni basımlarla kutlandı ve eseri bugün Elitis ve Embirikos'la birlikte Yunan gerçeküstücülüğünün üç büyük sesinden biri olarak okunur. Bir öğrenci işe «Μπολιβάρ»ı yavaşça, yüksek sesle okuyarak ve üslup değişimlerinin kendiliğinden gerçekleşmesine izin vererek başlayabilir; ardından sitenin, okul arkadaşları ve dostları Elitis ile Tsaruhis hakkındaki sayfalarına geçebilir.

• İlk kitabının adı «Μην ομιλείτε εις τον οδηγόν», her Yunan otobüsünde sürücü koltuğunun üstünde duran levhadır; 1938'in okurları bunu bir şaka sandı.
• «Μπολιβάρ», 1944'teki ilk basımından önce el yazması ve daktilo kopyalar hâlinde dolaştı ve işgal altındaki Atina'da gizli toplantılarda okundu.
• Birinci Devlet Şiir Ödülü'nü yirmi bir yıl arayla iki kez kazandı (1958 ve 1979) ve 1954 Venedik Bienali'nde Yunanistan'ı ressam olarak temsil etti.
• Bizans resim tekniğini Yannis Tsaruhis'le birlikte Fotis Kontoglu'dan öğrendi ve yaklaşık otuz yıl boyunca Politeknik'te Yunan mimarlarından kuşaklara desen öğretti.