Jorgos Zambetas

Zambetasi lindi në Athinë më 25 janar 1925. Si djalë ndihmonte në berberhanen e të atit, ku sajonte fshehurazi melodinë e tij të para në buzuk, dhe takimi me Vasilis Tsitsanisin në vitin 1938 la tek ai një gjurmë të thellë. E mori në dorë instrumentin në një kohë kur ai ende i përkiste botës së nëndheshme të rebetikos dhe familjet e nderuara e shikonin me përbuzje. Mësoi me vesh dhe duke i rënë, në taverna e klube të vogla, gjatë viteve të vështira të pushtimit gjerman dhe të luftës civile. Në vitet 1950, kur buzuki po kalonte nga periferia në qendër të muzikës popullore greke, ai ishte një nga interpretuesit e tij më të njohur në Athinë.

Skena e tij e vërtetë ishte κέντρο, klubi i natës me muzikë të drejtpërdrejtë, ku i ra për dekada. Publiku vinte për teknikën e tij, të shpejtë, të shndritshme dhe plot marifete, por edhe për vetë njeriun: qeshte, bënte shaka me muzikantët, këndonte dhe ndonjëherë ngrihej të kërcente teksa i binte. Në vitet 1960 kinemaja greke ishte në kulmin e saj dhe producentët donin skena me buzuk; Zambetasi u shfaq në shumë filma, shpesh si vetvetja, duke i rënë në një tavernë ndërsa yjet kërcenin. Sipas disa llogarive, ai mori pjesë në më shumë se 160 filma grekë. Ndihmoi edhe këngëtarë të rinj: Dimitris Mitropanos e quante mësuesin e tij të madh. Vazhdoi të performonte deri në vitet 1980 dhe vdiq në Athinë më 10 mars 1992. Kujtohet mbi të gjitha si një muzikant që i bënte njerëzit të lumtur.

Zambetasi ishte dy gjëra njëkohësisht: instrumentist dhe autor këngësh. Si interpretues i përkiste brezit që, pas Manolis Chiotisit, e ktheu buzukin në instrument virtuoziteti. Solot dhe taksimet e tij, hyrjet e improvizuara lirisht para një kënge, ishin të shpejta dhe plot humor, dhe i pëlqente ta befasonte publikun me ndryshime të papritura ritmi. I binte zeibekikos, hasapikos dhe hasaposervikos së shpejtë, valleve që çdokush i njeh në një tavernë greke.

Si kompozitor shkroi një numër të madh këngësh popullore, shumë prej të cilave i këndoi vetë me një zë të ngrohtë e paksa të ngjirur. Ndër më të dashurat janë Δεν έχει δρόμο να διαβώ (Nuk kam rrugë për të kaluar, 1963), Τα δειλινά (Muzgjet, 1964), kënduar nga Vicky Moscholiou, pjesa instrumentale për buzuk Σήκω χόρεψε συρτάκι (Çohu e kërce një sirtaki, 1965) dhe Αγωνία (Ankth, 1970), kënduar nga Tolis Voskopoulos. Janë këngë për dashurinë, udhëtimet, verën dhe vallen, me melodi që mbahen mend lehtë dhe ritme të bëra për pistën e kërcimit. Shumë u dëgjuan në kinema dhe filmat i mbajtën gjallë: sa herë që televizioni grek shfaq një komedi të vjetër bardhë e zi, një brez i ri e sheh Zambetasin duke buzëqeshur gjerësisht mbi buzukin e tij. Muzika e tij nuk ka asgjë nga errësira e rebetikos së vjetër; është tingulli i një Athine të varfër, por plot shpresë, që dilte natën për të harruar ditën.

Televizioni grek ende shfaq pothuajse çdo javë filmat e viteve 1960 dhe Zambetasi është në shumë prej tyre: të shohësh një është mënyra më e lehtë për ta njohur. Këngët e tij janë në çdo listë me λαϊκά (këngë popullore) klasike, dhe buzukistët ende studiojnë regjistrimet e tij për shpejtësinë dhe humorin. Provoni të dëgjoni Τα δειλινά ose Σήκω χόρεψε συρτάκι, pastaj shikoni skenat e vallëzimit me Aliki Vougiouklakin dhe yje të tjerë të kohës. Fjala greke κέφι, gëzim, disponim i mirë, është fjala që përdoret më shpesh për të, dhe do ta dëgjoni në çdo festë me muzikë të drejtpërdrejtë.

• I binte buzukit në një kohë kur shumë familje greke e konsideronin instrument të botës së krimit; jetoi sa ta shihte të bëhej instrumenti kombëtar.
• Në shumë nga paraqitjet e tij në film ai thjesht luan vetveten: buzukistin e tavernës.
• Shumë nga këngët e veta i këndoi vetë, me një zë të ngrohtë e paksa të ngjirur.