Grigoris Bithikoçis

Grigoris Bithikoçis lindi më 11 dhjetor 1922 në Peristeri, atëherë një lagje e varfër në skajin perëndimor të Athinës, në një familje të madhe. Punoi si hidraulik dhe binte kitarë. Mikis Theodhorakisin e takoi për herë të parë në vitin 1948, gjatë shërbimit ushtarak, kur Theodhorakis ishte i burgosur politik. Në vitin 1949 hyri në diskografi si kompozitor, me «Το καντήλι τρεμοσβήνει», dhe gjatë gjithë viteve 1950 këndoi këngën popullore λαϊκό në lokalet e vogla muzikore të Athinës pa u bërë yll.

Gjithçka ndryshoi në vitin 1960, kur kompozitori Mikis Theodhorakis, i kthyer nga Parisi, kërkonte një zë popullor për këngët e tij të reja mbi poezi të Jannis Ricosit. Theodhorakis donte një këngëtar të popullit, jo një zë opere, dhe zgjodhi Bithikoçisin. Incizimi i tyre i Επιτάφιος (Epitafios) bëri bujë, dhe në vitet që pasuan të dy punuan bashkë pothuajse pa pushim: salla koncertesh, teatro në ajër të hapur, disqe që shiteshin në sasi të mëdha. Gjatë diktaturës ushtarake (1967–1974), kur muzika e Theodhorakisit ishte e ndaluar, Bithikoçis vazhdoi të këndonte repertorin popullor dhe incizoi me shumë kompozitorë të tjerë.

Vazhdoi të performonte deri në pleqëri, në klube dhe në televizion, dhe mbeti një figurë shumë e dashur, i thjeshtë dhe me humor në intervistat e tij. Vdiq në Marusi, Athinë, më 7 prill 2005, në moshën 82-vjeçare.

Dhuntia e madhe e Bithikoçisit ishte ta bënte poezinë e vështirë të tingëllonte si këngë e përditshme. Te Επιτάφιος (Epitafios, 1960), vajtimi i Ricosit i një nëne mbi të birin e vrarë në një grevë, ai këndonte me një buzuki pas shpine, si në tavernë, dhe poema arriti te njerëz që nuk kishin hapur kurrë një libër me vargje. Te Επιφάνεια (Epifania, 1962) këndoi vargjet e Seferisit në këngën e njohur si Άρνηση (Mohimi), «Στο περιγιάλι το κρυφό», që çdo grek e di përmendësh.

Vepra e tij më e famshme është Το Άξιον Εστί (Aksion Esti, «Është i denjë»), oratoria që Theodhorakis shkroi mbi poemën e gjatë të Odhiseas Elitisit, e shfaqur për herë të parë në vitin 1964. Bithikoçis është «këngëtari popullor» i veprës, dhe këngët e tij prej saj, Ένα το χελιδόνι (Një dallëndyshe e vetme) dhe Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ (Diell i kuptueshëm i drejtësisë), u bënë himne shprese dhe lirie. Krahas këtyre cikleve të mëdha incizoi qindra këngë popullore dhe shkroi vetë disa, si Του Βοτανικού ο μάγκας (Trimi i Votanikosit); gjithsej kompozoi më shumë se dyqind këngë. Zëri i tij nuk ishte i lëmuar: ishte i fortë, i ngrohtë dhe pak i ashpër, zëri i një fqinji, dhe pikërisht për këtë grekët i besuan.

Për ta njohur Bithikoçisin, dëgjoni Ένα το χελιδόνι nga Το Άξιον Εστί, e pastaj Άρνηση: të dyja këndohen në festat e shkollave, në koncerte dhe rreth tryezës në mbledhjet verore. Incizimet origjinale të viteve 1960 të Epitafios dhe Aksion Esti, me zërin e tij, gjenden lehtë në internet. Në Peristeri, lagjja e tij, bashkia e nderon emrin e tij, dhe televizioni grek shfaq shpesh performancat e tij të vjetra me Theodhorakisin. Shumë grekë thonë ende se askush nuk e ka kënduar Theodhorakisin si ai. Në këtë faqe mund të lexoni për poetët fjalët e të cilëve këndoi, Ricosin dhe Elitisin, si dhe për vetë Theodhorakisin.

• Theodhorakis e zgjodhi për Epitafios në vitin 1960 pikërisht sepse ishte këngëtar popullor dhe jo një zë klasik i shkolluar.
• Këndoi fjalët e dy poetëve nobelistë, Seferisit dhe Elitisit, shumë kohë përpara se shumica e dëgjuesve të tij t'i lexonin.
• Shkroi dhe kompozoi gjithashtu disa nga këngët e tij popullore.
• Lindi në Peristeri, lagje punëtore në perëndim të Athinës, dhe gjithmonë e paraqiti veten si njeri i lagjes.