Spiridon Luis

Spyros Louis lindi më 12 janar 1873 në Marusi (Amarusio), atëherë një fshat bujqësor në veri të Athinës, i njohur për ujin e burimit. I ati shiste ujë të Marusit në qytet dhe i biri e ndihmonte ta mbartte, prandaj çdo rrëfim e quan ujëmbartës, ndonëse punoi edhe si bujk dhe kishte shërbyer në ushtri. Një ish-oficer i tij, koloneli Papadiamantopulos, e nxiti të merrte pjesë në garat përzgjedhëse të maratonës që u mbajtën para Lojërave.

Lojërat e para Olimpike moderne u hapën në Athinë në prill 1896, dhe maratona, një garë krejt e re e propozuar nga dijetari francez Michel Bréal për të nderuar legjendën e lajmëtarit që vrapoi nga Marathona në Athinë më 490 p.e.s., u zhvillua më 10 prill (29 mars sipas kalendarit julian që përdorej atëherë në Greqi). Greqia nuk kishte fituar asgjë në atletikë dhe gjithë qyteti priste garën. Louis-i, 23 vjeç, i kaloi favoritët e huaj në kilometrat e fundit dhe hyri vetëm në Stadiumin Panathinaiko; princi trashëgimtar Konstandini dhe princi Gjergj vrapuan pranë tij në metrat e fundit, dhe turma thërriste emrin e tij.

Ai u kthye në shtëpi në Marusi dhe nuk garoi më kurrë. Thuhet se nuk i kërkoi mbretit asgjë më shumë se një kalë me karrocë (sipas një versioni tjetër, një gomar) për ta ndihmuar të mbartte ujin, dhe kjo histori, e vërtetë ose jo, është ajo që tregon çdo grek. Më 1936, në moshën 63-vjeçare, u ftua si mysafir nderi në Lojërat e Berlinit, ku veshi fustanellën tradicionale dhe dorëzoi një degë ulliri nga Olimpia. Vdiq në Marusi më 26 mars 1940.

Louis-i bëri një gjë të vetme, dhe e bëri në të vetmen ditë që kishte rëndësi. Maratona e vitit 1896 ishte e para që u vrapua ndonjëherë: rreth 40 kilometra në rrugë dheu nga fshati Marathona deri te stadiumi prej mermeri në Athinë, me shtatëmbëdhjetë garues në nisje, shumica grekë. Francezi Albin Lermusiaux kryesoi në fillim, pastaj australiani Edwin Flack, që kishte fituar tashmë 800 dhe 1.500 metrat. Të dy u thyen nga vapa, dhe Louis-i, që thuhet se ishte ndalur për një gotë verë në Pikermi, i kaloi njërin pas tjetrit. Koha e tij, 2:58:50, ishte më shumë se shtatë minuta përpara vrapuesit të dytë, Harilaos Vasilakos, dhe nëntë grekë përfunduan në dhjetë vendet e para krahas hungarezit Gyula Kellner.

Fitorja kishte rëndësi shumë përtej sportit. Greqia i kishte hedhur paratë e saj të pakta në ringjalljen e Lojërave, atletët e huaj kishin marrë shumicën e medaljeve, dhe fitorja e një greku në garën e shpikur për nder të një legjende greke e bëri gjithë ndërmarrjen të dukej e vlefshme; Pierre de Coubertin, themeluesi i Lojërave, shkroi se maratona ua kishte siguruar të ardhmen. Louis-i mori medaljen e argjendtë të fituesit (më 1896 nuk kishte medalje ari), një degë ulliri dhe kupën e argjendtë të dhuruar nga vetë Michel Bréal. Ajo Kupë Bréal mbeti në familje deri më 2012, kur nipi i tij e shiti në ankand në Londër për shumën rekord prej 541.250 sterlinash; Fondacioni Stavros Niarchos e bleu që të kthehej në atdhe, dhe tani ekspozohet në Athinë.

Louis-i është arsyeja pse grekët e quajnë «Λούης» këdo që ia mbath me vrap: «έγινε Λούης» (u bë Louis) do të thotë se iku me shpejtësi të plotë, dhe «τρέχει σαν τον Λούη» thuhet për një vrapues të shpejtë. Stadiumi kryesor i Kompleksit Sportiv Olimpik të Athinës në Marusi, ku u mbajtën Lojërat e vitit 2004, është Stadiumi Olimpik «Spyros Louis», kështu që emri i tij dëgjohet çdo të shtunë futbolli. Në Marusi një rrugë, një shesh dhe një statujë mbajnë emrin e tij, dhe një bulevard pranë parkut olimpik të Mynihut quhet Spiridon-Louis-Ring. Kupa Bréal që fitoi mund të shihet në Qendrën Kulturore të Fondacionit Stavros Niarchos në Athinë, kurse fustanella që veshi në Berlin ruhet në Muzeun Historik Kombëtar. Maratona e Athinës ende ndjek çdo nëntor itinerarin e tij nga Marathona deri në Stadiumin Panathinaiko.

• Më 1896 nuk kishte medalje ari: fituesit merrnin një medalje argjendi, një diplomë dhe një degë ulliri, dhe Louis-i mori gjithashtu kupën e argjendtë të Michel Bréal-it.
• Kupa e tij Bréal, e shitur në Londër më 2012 për 541.250 sterlina, vendosi një çmim rekord për një objekt kujtimi olimpik; që atëherë është ekspozuar në Muzeun e Akropolit dhe në Luvër.
• Louis-i nuk vrapoi më kurrë në një garë konkurruese pas 10 prillit 1896.
• Ai shfaqet në filmin Olympia (1938) të Leni Riefenstahl-it, me fustanellë, duke mbajtur degën e ullirit që solli në Berlin më 1936.